النص التركي
3/693) “Bizim yörede Kur’an okuyan ve ilim peşinde koşan bir topluluk ortaya çıktı ve bunlar kaderin olmadığını iddia ediyorlar” der ve kader hakkında bilgi ister.4 Bu sözde, Basra’da hadisçiler dışında Kur’an’ı merkeze alarak bilimsel bir faaliyet yürüten bir topluluğun varlığından bahsedilmektedir. Bu topluluk Ma’bed el-Cühenî’nin (ö. 80/699) de içinde bulunduğu ilk kelamcılar olmalıdır. Demek ki, Kur’an’ı merkeze alan ilk kelamcılar bölge insanının anlayacağı bir dil ve üslupla inandıkları dinin “tanrı tasavvuru”nu ortaya koyma çabası içerisine girdiler. Onların Emevî yönetiminin oluşturduğu konjonktürel ortamın5 etkisiyle Allah’ın insana yönelik düzenlemesi olan ‘kader’ konusundaki görüş