A'RAF SURESİ ÖRNEĞİNDE TABERÎ VE MÂTÜRÎDÎ MUKAYESESİ

الملخص

Bu çalışmamızda klasik dönem müfessirlerinden olan, ayrıca tarihçi ve fâkih olarak da bilinen Muhammed b. Cerîr et-Taberî'nin (öl.310/923) Câmiu'l-beyân 'an te'vîli âyi'l-Kur'ân isimli tefsiriyle yine aynı dönemde yaşamış olan müfessir, fâkih ve kelâmcı Ebû Mansûr Muhammed el-Mâtürîdî'nin (öl.333/944) Teʾvîlâtü'l Kurʾân adlı tefsiri karşılaştırılmıştır. Aynı dönemin ilmî ortamını teneffüs eden ancak farklı bölgelerde yaşamış ve eğitimlerini bulundukları bölge civarında tamamlamış olan müfessirlerimizin aldıkları bu ilmi ortaya koymadaki benzer veya farklı yönlerinin varlığı araştırılmıştır. Buradaki amacımız, aynı asırda yaşadıkları göz önüne alınarak müfessirlerimizin düşünce sistemlerinde ve tefsir anlayışlarında farklılık olup olmadığını mukayeseli olarak incelemek ve içinde bulundukları sosyo-kültürel yapının düşünce sistemlerinin oluşumuna etkisini ortaya koymaktır. Bu amaçla yaptığımız araştırmada müfessirlerimizin tefsir alanında ortaya koydukları iki kıymetli eser olan Câmiu'l-beyân ve Teʾvîlâtü'l-Kurʾân başvurduğumuz ana kaynaklar olmuştur. Yapacağımız mukayeseli araştırma için Kur'an'ın tamamını incelemek zorluk oluşturacağından konu çeşitliliği açısından araştırmamızda tercih ettiğimiz A'raf suresi özelinde kaynak tefsirler incelenmiştir. Müfessirlerimizin Kur'an ilimlerinde yaptıkları açıklamalara, dînî ilimlere tefsirlerinde ne oranda ve ne şekilde yer verdiklerine bu sure özelinde karşılaştırmalı olarak değinilmiştir. Daha sonra müfessirlerimizin A'raf suresindeki bazı konuları ele alış yöntemleri, yorum farkları ya da benzerlikleri, açıklamalarında yer verdikleri tefsir kaynakları vb. yönünden mukayese edilmiştir. Araştırmamızın nihayetinde, her iki müfessirimizin tefsir yöntemlerinde bazen benzerliklere rastlasak da genel olarak farklı yöntemlere başvurdukları, bunda içinde bulundukları ortamın ve tâbi oldukları ekollerin düşünce sistemlerine etkisinin payının yüksek olduğu ortaya konulmuştur.