Ebu Hafs Necmeddin en-Nesefî'nin (öl. 537 - 1142) et-Teysir fi't-Tefsir adlı eserinin tahlili ve el-Bakara Suresi'nin tenkidli neşri

Özet

Bu çalışma, Mâverâünnehir'de Batı Karahanlılar döneminde yaşamış Müslüman-Türk müfessir Ebû Hafs Necmeddin en-Nesefî'nin "et-Teysîr fi't-Tefsîr" adlı eserini tanıtmayı, yöntemini ortaya koymayı ve eserin tefsir geleneğindeki yerini belirlemeyi amaçlar. Tefsir ilminin Kur'ân'ın muradını doğru anlama ve bunu hayata yansıtma bakımından taşıdığı önem vurgulanır; Türklerin İslâmî ilimlere katkısı hatırlatılarak, bu sebeple bir Türk müfessirin eserinin seçildiği belirtilir. en-Nesefî'nin itikatta Mâtürîdî, amelde Hanefî oluşu ve edebî/tasavvufî yönleri çalışmanın tercih sebepleri arasında sayılır. Tez bir giriş ve beş bölümden oluşur. Girişte en-Nesefî'nin yaşadığı çağın siyasî, sosyal, ilmî ve kültürel şartları ele alınır. Birinci bölümde müellifin hayatı, hocaları, talebeleri ve ilmî kişiliği, kaynaklar taranarak ve rivayetler değerlendirilerek incelenir. İkinci bölümde en-Nesefî'nin farklı ilim dallarında yazdığı eserler tanıtılır; ayrıca "et-Teysîr"in yurt içi ve yurt dışındaki yazma nüshaları tespit edilerek nerelerde bulunduğu gösterilir. Üçüncü bölümde "et-Teysîr"in genel özellikleri, telifte yararlanılan kaynaklar ve nakillerde izlenen yol ele alınır. Dördüncü bölümde eser, rivayet ve dirayet tefsiri ölçülerine göre yöntem bakımından çözümlenir. Beşinci bölümde ise "et-Teysîr"in kendisinden sonraki tefsirlere etkisi, tespit edilebildiği ölçüde ortaya konur. Çalışmanın sonunda, "et-Teysîr"den Fâtiha ve Bakara sûrelerine ait tahkikli metin yer alır. Tahkikte esas nüsha olarak Manisa İl Halk Kütüphanesi'ndeki (66/1 - 4) en eski nüsha kabul edilmiş; ayrıca Süleymaniye Kütüphanesi'nde Turhan Valide Sultan (15 - 16) ve Ayasofya (94 - 95) nüshaları gibi diğer nüshalarla karşılaştırma yapılmıştır.