Hacı Bektaş Öğretisinde İtikadi Unsurların Menşei

Ozet Haci Bektas Veli ogretisindeki itikadi unsurlarin Islam inancindan kaynaklandigi her hangi bir tartismaya gerek duyulmayacak derecede acik ve nettir. Bu unsurlar; Islam dininin temelini olusturan tevhide dayali Allah inanci, Kur’an-i Kerim’i insanliga teblig etmekle gorevli olan Hz. Muhammed’in peygamberligine isaret eden Nubuvvet ve butun insanlarin oldukten sonra yeniden dirilecekleri, iyilerin iyilikleri ile odullendirilecegi, kotulerin de kotulukleri ile cezalandirilacaklari ilahi mahkeme anlamina gelen ahiret inanci olarak ozetlenebilir. Calismamizda gelenek hâline gelmis ve âmentu esaslari arasinda sayilan Kur’an, melekler ve kader konusu temel inanc esaslari arasina alinmamistir. Bunun sebebi, Hz. Peygamber’in nubuvvetinin gerekcesi olan Kur’an ve Kur’an’in haber verdigi meleklere imanin ayni kategoride ele alinabilmesidir. Kader konusu ise ayni sekilde Kur’an’da yer almakla birlikte, yaygin sekliyle cebir ya da iradesizlik olarak degil, Allah’in koymus oldugu doga kanunlari (Sunnetullah) seklinde yorumlanmalidir. Haci Bektas’in eserlerinde yer alan inanc unsurlarina goz atildiginda, onun Kur’an’a iyi derecede vâkif oldugu, inanc esaslarini yorumlarken Kur’an’dan hareket ettigi ve bu cercevede aciklamalar getirmeye calistigi gorulmektedir. Haci Bektas Veli ogretisinde yer alan mezhebi unsurlar ona izafe edilen eserlere dayanildigi surece, Maturidilik ve basta Yesevilik olmak uzere, bolgede yaygin olan oteki Islam kulturunun mirasi oldugunu gostermektedir. Bu ogretiyi besleyen kanallardan bir baskasi da, Haci Bektas’in eserlerinde yerini bulan ve cogunlugu Bektasilikle iliskilendirilmesi gereken kadim Turk kulturunun izleridir. Bu olusumu Caferilik ya da Siiligin uzantiymis gibi tasvir etmek mumkun degildir. Bu ogreti kendine ozgu bir yapi arz etmekte, kaynagini da Islam dininden almakta ve Turk kulturu ile suslemektedir. Anahtar Kelimeler: Maturidi, Haci Ahmet Yesevi, Haci Bektas Veli, Tevhid, Nubuvvet, Meâd