İMAM MÂTÜRÎDÎ'DE KÜFÜR VE İNKÂR

الملخص

Mâtürîdî, Türk-İslam düşüncesinin kayda değer bir üyesi olmasına rağmen mezhepler tarihi kaynaklarında ihmal edilmiştir. Mâtürîdî, İslam düşüncesinin akılcı tarafını temsil etmektedir. Küfür konusunun Mâtürîdî fikir dünyasında hangi konjonktürel koşullarda oluştuğunu ortaya koymak adına giriş bölümü; onun yaşadığı çevreye, eserlerine ve kelâm sistemine ayrılmıştır. Yazıda Mâtürîdî düşüncenin teşekkül süreci ve akıl eksenli oluşan kelâm metodolojisi kendisine kadar gelen kısmıyla sınırlı tutularak aktarılmıştır. Çalışmanın birinci bölümü küfür kavramının semantik tahliline ve küfrün türevlerine ayrılmıştır. Semantik tahlil değerlendirildiğinde küfür hem seküler hem de dini bağlamda; inkâr, nankörlük ve örtme manaları için kullanılmakla birlikte ilk dönemlerden itibaren genellikle dini inkâr anlamında kullanılmıştır. Bu bölümde küfür kavramının ortaya çıkışı, dinî ve siyasî açıdan değerlendirilmesi zorunlu görüldüğü için tekfir olgusu çerçevesinde incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde küfür kavramının ilişkili olduğu bazı kelâm konuları açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Küfür olgusu daima imanın zıddı olarak algılanmış ve imanla birlikte tartışılmıştır. İman tanımındaki fikirsel ayrışmanın çokluğu, küfür olgusunda da ortak bir küfür tanımından bahsedilemeyecek derecede çokluğa neden olmuştur. Mâtürîdî imanın delillerle güçlendirilmiş, dokunulamayan ve üst düzey özgürlük alanı tanıyan yapısını kalbin tasdiki olarak temellendirmiştir. Mâtürîdî, küfür ile günah arasında birleşmesi mümkün gözükmeyen ayrımlara işaret etmektedir. Onun inançsızlık ile itaatsizlik arasındaki bu ayrımı, ilâhî affa olanak sağlayan rahmet temelli teolojik düşüncesinin bir gereğidir. Mâtürîdî, hidayet-dalalet konusunda ise nasların literal olarak çoğunlukla Allah'ın iradesine bağladığı kurtuluş ve sapmayı akıl ekseninde yumuşatarak insanın özgür iradesine alan açmaya çalışmıştır. Onun eserleri küfür kapsamında incelenirse burada; toplumsal barışa, dinî hoşgörüye ve inanç dokunulmazlığına a