MÂTURÎDÎ KELÂMCILARIN MANTIK ÇALIŞMALARI

الملخص

Bu tezin amacı Mâtûrîdî kelâmcıların aynı zamanda Mantık eserleri de kaleme aldığı ve bu eserlerin kelam ve fıkıh ilimlerinde de kullanıldığına işaret etmektir. Çalışmada müelliflerin hayatları ile mantık, kelam, fıkıh ve felsefe eserlerine kısaca değinilmiştir. Bu tezin hazırlanmasında mantık ve kelam tarihi kitaplarından istifade edilmiş olup, ayrıca gerekli durumlarda müelliflerin kendi eserlerinin içeriği de incelenmiştir. Matûrîdî mezhebinin kurusucu olan Ebu Mansur el-Mâturîdî Te'vilatü'l-Kuran ve Kitabu't-Tevhid eserleriyle mantık ilmine yön vermiş, bu çalışmaları ile mantık alanında birçok alimin yetişmesini sağlamıştır. Yaşadığı dönemde mantıkçı olarak tanınan Şemseddin es-Semarkandî, Kıstasu'l-Efkâr fi Tahkiki'l-Esrâr eseriyle mantık tarihinde önemli bir yere sahiptir. Cedel konusunda eserler kaleme almıştır ve bu eserleri fıkıh ve kelam ilimlerinde kullanmıştır. Sadruşşerîa es-Sânî de fıkıh ve kelam konularını açıklarken mantık ilminden büyük ölçüde yararlanmıştır. Molla Fenârî'ye ait, el-Fevâʾidü'l-Fenâriyye isimli Îsâgûcî şerhi Osmanlı medreselerinde okutulmuştur. Fenârî'nin vahdet-i vucût anlayışının mantık ilmiyle açıklamaya çalışıldığını biliyoruz. Gelenbevî İsmail Efendi'nin Gelenbevî alâ Îsâgûcî Şerhi başta olmak üzere bıraktığı eserlerin hem mantık hem de kelam ilmi için önemi çalışmamızda incelenmiştir.