Matürîdî'de imtihan olgusu

الملخص

İmtihan kelimesi Kur'ân-ı Kerim'de doğrudan veya dolaylı olarak pek çok yerde deneme, sınama, sınav gibi eş anlamlı kelimeler ile karşımıza çıkmaktadır. Bu kelime ile ilgili İslâm düşünce geleneğinde birçok görüş belirtilmiştir. Bu kavramın Kur'ân'ın çeşitli ayetlerinde geçmesi ile âlimlerin kesin olarak şu anlama gelir sonucuna varamaması insanların aklında soru işareti oluşmasına neden olmuştur. İnsanoğlunun çoğu zaman başına gelen olaylara anlam verememesi, ben kimseye kötülük yapmıyorum neden benim başıma böyle musibetler ve belâlar geliyor diye sorgulamalarından dolayı âlimler bu kavram ile ilgili açıklama yapma gereği duymuşlardır. Şüphesiz bu âlimlerden birisi de müfessir ve fakihliği ile meşhur Ebu Mansur el-Matürîdî'dir. Düşünceleriyle İslâm dünyasının önde gelenlerinden biri olan Matürîdî'nin imtihan olgusu ile ilgili görüşleri de ehemmiyetli bir yere sahiptir. Özellikle Te'vilâtü'l Kur'ân adlı eserinde imtihan kelimesi kendisini açıklanmaya değer bir kavram olarak göstermektedir. Ona göre insan her şeyle ve her şekilde imtihan edilebilir. Allah'ın kulları denemeye ihtiyacı yoktur fakat kulların imtihan edilmesi kendi menfaatleri içindir. İmam Matürîdî'nin imtihan kavramına yüklediği anlam ve ilişkilendirdiği kelimeler ve bakış açısının farklılığı diğer âlimlerden ayrıldığının en büyük göstergesidir. Meşhur bir müfessir olan Matürîdî, bu kelimenin üzerinde fazlaca durmuş ve kendi düşünce sisteminde önemli bir yer ayırmıştır. O, imtihan kelimesini ele alırken manası, kimlerin imtihan edildiği ve ne ile imtihan edildiği meseleleri üzerinde durmuştur. Tevilâ't sahibinin düşünce sisteminde bu kavram farklı bir bakış açısıyla temellendirilmiştir.