Matüridi'de ahlak problemi

Özet

Bu çalısma, büyük Türk din bilginlerinden olan ve slam ahlakdüsüncesinde akla, bilinenin aksine olarak, Mûtezîle'den fazla vurgu yaparakdinî ve ahlâkî yasantıda aklî yöntemin benimsenmesine katkı saglayanMâtüridî'nin ahlak anlayısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.Matüridi'ye göre, insan, ahlâkî tutum ve davranıslar hakkındadegerlendirme yapmayı saglayan ?iyi? ve ?kötü? deger duygusuna sahiptir.Ahlâkî egitime yatkın olan bu degerlendirme gücünün olusumunda akıl, insânîyaradılıs ve haber'in önemli rolleri vardır. Konumuna uygun hareket edenduygunun bizzat kisinin kendi varlıgı ile topyekûn âlemde kavradıgı ilk gerçek?hikmet?e iliskin bilgidir. ?Her seyi yerli yerine koyma? anlamına gelen hikmet,Mâtürîdî'nin ahlak anlayısının temel kavramıdır. Bu kavramın zıddı olan sefehise, ?bir seyi olması gerekenden baska yere koyma? anlamına gelmektedir.?yi?, ?akıl? ve ?hikmet? arasındaki olumlu ahlâkî iliski, ?kötü?, ?nefs? ve?sefeh? arasında da olumsuz anlamda bir ahlâki iliski vardır.Ayrıca, Mâtürîdî, ahlâkî fiilin gerçeklesmesine etki eden unsurlar olarakbireyin arzu ve istegi, Tanrı'nın rızasını kazanma düsüncesi, fiilin sonucunudüsünme gibi konular üzerinde durmaktadır. Ona göre, ahlaki birey, buunsurların da katkısıyla fiilini seçme ve yapma özgürlügüne sahiptir. Bukonudaki özgürlük, ahlâkî sorumlulugun geregidir. Fiilin gerçeklesmesiniengelleyen unsurlardan da söz ederek onlara karsı korunma yolları gösterenMâtüridi, ahlâkî yetkinlesme yolunda insanın nefsini egitmesine verdigi önemkadar, bu konuda Tanrı'nın yardımını istemeyi de ögütlemek suretiyle ahlakanlayısının hem aklî, hem de dini yönünü ortaya koymaktadır. Matüridi'yegöre, insanın dünyada gerçeklestirmesi gereken bir amacı vardır. Bu amaç,dünya ve ahiret mutlulugudur. Bu amacın, dünya sevgisi, üzüntü, cimrilik,kendini begenme gibi ahlâkî düsüklüklerle göz ardı edilmemesi gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: 1-Deger ve Deger Duygusu 2- Akıl 3-Hikmet 4-Fiil 5- Mutluluk