Mâturîdî'nin tefsir-te'vil ayrımı ve öncesinde pratik boyut ile dilsel kullanımın izleri

الملخص

Günümüze ulaşan tefsir literatürü dikkate alındığında tefsir-te'vil ayrımının ilk defa Mâtürîdî (ö. 333/944) tarafından yapıldığı görülmektedir. Öte yandan, söz konusu ayrımın açık bir şekilde ortaya konmasa da Mâtürîdî'den önce bilindiği de iddia edilmiştir. Te'vîlâtü'l-Kur'ân'ın mukaddimesinde yer alan, tefsir-te'vil ayrımının öncesine işaret edebilecek potansiyelde ifadelerin de dikkate alınmasıyla bu çalışmada hem Mâtürîdî'nin tefsir-te'vil ayrımı incelenmiş hem de öncesine dair pratik boyutu ve dilsel kullanımı esas alan bir zemin araştırılması yapılmıştır. Dilsel boyut, Mâtürîdî'nin tefsir ve te'vile yüklediği anlam ile bu kavramların öncesinde sahip oldukları kullanım arasında bir ilişkinin olup olmadığını ya da Mâtürîdî'den bağımsız olarak Kur'ân'la ilişkili kullanımlarda her iki kelime arasında bir ayrımın gözetilip gözetilmediğini hedef almaktadır. Ağırlıklı hedef bu yönde olmakla birlikte tezin bir diğer ayağını oluşturan pratik boyutta, te'vil metodolojisi açısından Te'vîlât'ın konumunu belirginleştirmek adına Mâtürîdî'den önce te'vil faaliyeti tasvir edilmeye çalışılmıştır. Üç bölümden oluşan tezin ilk bölümü etimoloji, Kur'an ve hadisler bağlamında kavramsal çerçeveye, ikinci bölümü Mâtürîdî öncesi dilsel kullanım ve te'vil faaliyetine, üçüncü bölümü ise Mâtürîdî'nin tefsir-te'vil ayrımının ayrıntılı incelenmesine ayrılmıştır. Anahtar Kelimeler : Tefsir, Te'vil, Mâtürîdî