Turkish Text
rak tarif edilince Mu’tezile’nin anlayışında ister istemez fayda ön plâna çıkmış, bu da kul için fayda içermeyen işlerin açıklanmasını problemli hale getirmiştir. Mu’tezile âlimleri bu problemi de ivaz nazariyesiyle aşmaya çalışmışlardır. İvaz, insanın uğradığı hastalık vb. musibet ve elemlerin Allah tarafından daha büyük bir sevapla mükâfatlandırılmak üzere verildiği düşüncesidir. 34 Buna rağmen salâh nazariyesi tenkit edilmekten kurtulamamıştır. Gazzâlî (ö. 505/1111), Allah’ın faydayı kullarını yükümlü kılmadan da sağlayabileceğini, hatta kullar için aslah olanın cennette yaratılmak olduğunu belirtmiştir. 35 30 Abdülcebbar, el-Muğnî, XI, 58; a. mlf., Şerhu’l-usûli’l-hamse, s. 301. 31 Âmid