Turkish Text
Fırak eserlerine bakıldığında ircâ ve i‘tizâl akidelerinin en çok etkileşim yaşadıkları alan Kaderi-Mürciîlerdir. Kaderiyye düşüncesinin erken dönemde Mu’tezile’ye kaynaklık ettiği yönündeki rivayetler dikkate alındığında, aynı zamanda ircâ akidesini de benimsemiş kişi ve fırkalar iki akide formunda önemli kesişme noktalarını teşkil etmektedirler. Bu bağlamda Gaylâniyye, Fadliyye, Şemriyye, Sâlihiyye ve Şebîbiyye fırkaları ircâ ve i‘tizâl açısından incelenmiştir. Mu’tezile’yle başta tevhîd olmak üzere birçok konuda benzerlik gösteren ancak fırak geleneğinde Emevî siyasetiyle uyumlu Cebriyye anlayışının öncülerinden kabul edilen Cehm b. Safvân (ö. 128/745-46) ve Cehmiyye de konuyla ilgili ola