Çerkeşîzâde Mehmet Tevfîk Efendi'a Göre Nübüvvet

Kalbin ilham almaya elverişli hale getirilmesine tevfîk, vesvese almaya meyilli olmasına ise hızlân denir. Bu kavramların zıt olmasından yola çıkarak Allah dışında her varlığın zıddının bulunduğunu belirten Gazalî, kalbin şeytan ile melek arasında gidip gelen bir özelliğe sahip olduğunu ifade etmiştir (Gazalî, 1975, s. 60). Nitekim şeytanın oyunları âyetlerde açık bir şekilde bildirilmiş (bk. el-Bakara 2/268; el-A‘râf 7/20, 200), hadislerde de bu ve benzeri hususlara yer verilmiştir (bk. Tirmizî, 1994, “Tefsiri’l-Kur’ân”, 2/36). Ona göre kalp, bu iki hal arasında gidip geldiği için Hz. Peygamber, mümin kulun kalbinin Allah’ın iki kudret parmağı arasında olduğuna dair bir benzetme yapmıştır (