Comparison of al-Zamakhshari's and al-Râzî's commentaries in terms of abrogation

Abstract

Nesh meselesi tefsir ilminin en eski problemlerinden biridir. Günümüzde dahi sıcaklığını koruyarak tartışılmaya, bilimsel makale ve çalışmalara konu olmaya devam etmektedir. Nesh meselesinde ilk asırdan günümüze kadar farklı yaklaşımlar mevcut olmuştur. Rivayet ağırlıklı tefsirlerde mensûh ayetlerin sayısını çoğaltma dirayet ağırlıklı tefsirlerde genelde mensûh ayetlerin sayısını azaltma yaklaşımı dikkati çekmektedir.Bu çalışma tefsir ilmi geleneğinde önemli bir yere sahip olan dirayet/tahkik ehli müfessirlerin en önemli temsilcilerinden sayılan ez-Zemahşerî ve er-Râzî'nin tefsirlerinde nesh meselesini ele almaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde yedinci asra kadar müfessirlerin nesh meselesini nasıl tanımladıkları ele alınmış ve genel yaklaşımları kısaca incelenmiştir. İkinci bölümde ez-Zemahşerî' ve er-Râzî'nin neshe yaklaşımı, neshe konu edindiği ayetler tek tek incelemeye tabi tutulmuş ve iki müfessirin konuya yaklaşımlarının mukayesesi yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise iki müfessirin sonraki döneme etkileri ele alınmıştır. Bazı kısmi farklılıklara rağmen her iki müfessirin mensuh ayetlerin sayısında birbirine yakın bir rakamın ortaya çıktığı sonucuna ulaşılmıştır.