Mâtürîdî'de ahlâk problemi

Abstract

Bu çalısma, büyük Türk din bilginlerinden olan ve slam ahlak düsüncesinde akla, bilinenin aksine olarak, Mûtezîle'den fazla vurgu yaparak dinî ve ahlâkî yasantıda aklî yöntemin benimsenmesine katkı saglayan Mâtürîdî'nin ahlak anlayısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Mâtürîdî'ye göre, insan, ahlâkî tutum ve davranıslar hakkında degerlendirme yapmayı saglayan ?iyi? ve ?kötü? deger duygusuna sahiptir. Ahlâkî egitime yatkın olan bu degerlendirme gücünün olusumunda akıl, insânî yaradılıs ve haber'in önemli rolleri vardır. Konumuna uygun hareket eden duygunun bizzat kisinin kendi varlıgı ile topyekûn âlemde kavradıgı ilk gerçek ?hikmet?e iliskin bilgidir. ?Her seyi yerli yerine koyma? anlamına gelen hikmet, Mâtürîdî'nin ahlak anlayısının temel kavramıdır. Bu kavramın zıddı olan sefeh ise, ?bir seyi olması gerekenden baska yere koyma? anlamına gelmektedir. ?yi?, ?akıl? ve ?hikmet? arasındaki olumlu ahlâkî iliski, ?kötü?, ?nefs? ve ?sefeh? arasında da olumsuz anlamda bir ahlâki iliski vardır. Ayrıca, Mâtürîdî, ahlâkî fiilin gerçeklesmesine etki eden unsurlar olarak bireyin arzu ve istegi, Tanrı'nın rızasını kazanma düsüncesi, fiilin sonucunu düsünme gibi konular üzerinde durmaktadır. Ona göre, ahlaki birey, bu unsurların da katkısıyla fiilini seçme ve yapma özgürlügüne sahiptir. Bu konudaki özgürlük, ahlâkî sorumlulugun geregidir. Fiilin gerçeklesmesini engelleyen unsurlardan da söz ederek onlara karsı korunma yolları gösteren Mâtürîdî, ahlâkî yetkinlesme yolunda insanın nefsini egitmesine verdigi önem kadar, bu konuda Tanrı'nın yardımını istemeyi de ögütlemek suretiyle ahlak anlayısının hem aklî, hem de dini yönünü ortaya koymaktadır. Mâtürîdî'ye göre, insanın dünyada gerçeklestirmesi gereken bir amacı vardır. Bu amaç, dünya ve ahiret mutlulugudur. Bu amacın, dünya sevgisi, üzüntü, cimrilik, kendini begenme gibi ahlâkî düsüklüklerle göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: 1 -Deger ve Deger Duygusu 2 -Akıl 3 -Hikmet 4 -Fiil 5 -Mutluluk