Şemsu'd-Dîn Muhammed b. Eşref es-Semerkandî'nin Kıstâsu'l-Efkâr fî Tahkîki'l-Esrâr adlı eserinin tahkiki, tercümesi ve değerlendirmesi

Abstract

Tez, üç cilt olarak düzenlenmiştir. Birinci ciltte, eserin tahkiki yapılmıştır. Tahkik çalışmasında beş nüsha kullanılmıştır. Arapça metin elden geldiğince konulara göre paragraflandırılmış ve bu paragraflar da tercüme ile eş-güdümü sağlamak için numaralandırılmıştır. Ayrıca satır numarası da verilmiştir. Elden geldiğince noktalama işaretleri de kullanılmıştır. Müellifin açık veya gizli olarak yaptığı atıflar gösterilmeye çalışılmıştırİkinci cilt tercümeden oluşmaktadır. Arapça ile eş-güdümü sağlamak için tercüme de paragraflandırılmış, paragraflara da numara verilmiştir. Satır numaraları da verilmiştir. Metindeki anlaşılması güç ifadeler, bizzat müellif tarafından yazılmış şerhten yapılan alıntılarla açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Bu alıntılar metne köşeli parantezle ([?]) yerleştirilmiştir.Üçüncü cilt, giriş ve üç bölüm olarak düzenlenmiştir. Giriş'te çalışmanın teknik boyutu, müellifin hayatı, mantığı inceleme konusu yaptığı eserler ve bilgi anlayışı, mantık ve mantığın konusu hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde kavram(tasavvur) lar mantığı ele alınmıştır. Kıstâs'ın yapısı göz önüne alınarak bu bölüm (1) Kavramlar mantığının ilkeleri ve (2) Kavramlar mantığının amacı: tarifler alt başlıklarıyla incelenmiştir. İkinci bölümde, hüküm(tasdik) ler mantığı ele alınmıştır. Bu bölüm de Kıstâs'ın içeriğine dayanılarak (1) Hükümler mantığın ilkeleri: önermeler ve hükümleri ve (2) hükümler mantığının amacı: kıyas ve hükümleri başlıkları altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, Semerúandí'nin müstakil bir başlık altında ele almadan kıyasın altına bir fasıl ile eklediği kıyasa bağlı konular ele alınmıştır. Ancak bu bölümde asıl üzerinde durulan konu, ?âdâbu'l-bahs ve'l-münâzara? olmuştur. Bu konu, Kıstâs'ı kendisinden önceki ve sonraki eserlerden ayıran en önemli konudur. Diğer alt başlıklar, didaktik özellikteki lerden ibaret ve müellifin geleneğin bilgilerini inden ibarettir.Sonuç kısmında Kıstâs'ın hem suret hem de içerik olarak bir değerlendirilmesi yapılmış ve onu diğer mantık eserlerinden ayıran yönlerine vurgu yapılmaya çalışılmıştır.