İmam Mâtürîdî'nin fikirlerinde Ebû Hanîfe'nin etkisi

Abstract

Ebû Hanîfe (150/767) ve İmam Mâtürîdî (333/944), Ehl-i Sünet akâidine yön veren iki büyük mütekellimdir. Ebû Hanîfe, birçok öğrenci yetiştirmiş, yetiştirdiği bu öğrenciler İslâm coğrafyasının dört bir yanına yayılmış, özellikle Horasan ve Mâverâünnehir bölgesinde onun fikirlerini yaymışlardır. Hatta bölgenin bir medrese ve üniversite konumunda bulunan Dârü'l-Cüzcâniyye'de Hanefî tedrisatına dayalı dersler okutulmuştur. İmam Mâtürîdî'nin hoca silsilesi, bu medresenin hocaları vasıtasıyla Ebû Hanîfe'ye kadar ulaşmaktadır. İmam Mâtürîdî, görüşleriyle bölgede bir otorite haline gelmiş ve Ehl-i Sünnet'in iki büyük mezhebinde birisi olan Mâtürîdîliğin imamı olarak kabul edilmiştir. Bu çalışma büyük ölçüde, tevhîd, iman, nübüvvet, âhiret, kader ve kulların fiilleri görüşleri üzerinden, İmam Mâtürîdî'nin fikirlerinde Ebû Hanîfe'nin katkı ve etkisini karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Ebû Hanîfe'nin itikadî görüşleri kendisinden yaklaşık iki yüz sene sonra yaşayan İmam Mâtürîdî'yi derinden etkilediği sonucuna varılmıştır. Nitekim İmam Mâtürîdî Ebû Hanîfe'nin görüşlerini benimsemekle kalmamış, onları yorumlamış ve kelamî sisteme dönüştürmüştür.