Ebû İshâk Saffâr El-Buhârî'ye göre İslâm mezhepler

Abstract

Türklerin İslâm anlayışının şekillenmesinde çok büyük etkisi olan Hanefî-Mâtürîdîliğin önemli alimlerinden biri de Ebû İshâk Saffâr el-Buhârî'dir. İlmî faaliyetlerini, Büyük Selçuklular döneminde Horasan ve Mâverâünnehir'de gerçekleştiren ve Esmâü'l-Hüsnâ ile mezheplerin görüşlerini anlatma gibi farklı yöntemler uygulayan Saffâr, eserlerinde çok sayıda mezhep ve kişiye atıfta bulunarak kendi zamanına kadarki ilmî birikimi sonraki nesillere nakletmiştir. Kendisinden sonraki bilginlere de etki ettiği bilinen Saffâr el-Buhârî'nin İslâm mezheplerini nasıl değerlendirdiğinin bilinmesi mezhepler tarihi açısından önem arzetmektedir. Bu çalışma ile önemli bir Hanefî-Mâtürîdî alimin İslâm mezheplerine ilişkin değerlendirmelerinin incelenerek bilim dünyasına katkısı amaçlanmaktadır. Bu çalışmada öncelikle müellifin hayatı ve ilmî kişiliği "şahıslar üzerinde derinleşme" prensibi ile, İslâm mezheplerine bakışı ise çeşitli eserlerinden istifade ile "fikirler üzerinde derinleşme" ilkesi gilerek incelenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler imkân nispetinde diğer Mâtürîdî kaynaklar ve klasik makâlât eserleri ile karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Böylece özelde musannifin genelde ise Mâtürîdîliğin İslâm mezheplerine bakışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu araştırmada, müellifin Hicri V. ve VI. asırda yaşamış ve sahasında etkili olmuş bir Hanefî-Mâtürîdî âlimi olduğu, Ebû Hanife'yi imam olarak gördüğü ve görüşlerini tamamen benimsediği, hayatı boyunca da Ehl-i Sünnet'i diğer fırkalara karşı savunduğu belirlenmiştir. Ayrıca konuyu kendi çerçevesinde ele alarak, bid'at fırkalar içerisinde gösterdiği Mu'tezile ve Şîa'ya ağır tenkitler yönelttiği tespit edilmiştir.