Mâtürîdî'nin Te'vîlâtü'l-Kur'ân adlı eserinde esbâb-ı nüzûl

Abstract

Bu çalışmanın amacı Mâtürîdî'nin esbâb-ı nüzûl anlayışını tüm yönleriyle ve sistematik bir şekilde ortaya koymaktır. Mâtürîdî Te'vîlâtü'l-Kur'ân adlı tefsirinde tespit edebildiğimiz kadarıyla 302 sebeb-i nüzûl rivayeti nakletmektedir. Bunların bir kısmından zaman zaman istifade etse de genel itibariyle âyetlerin manalarını tespitte nüzûl sebebi rivayetlerine temel bir fonksiyon yüklememektedir. Mâtürîdî tefsir ilminin rivayet ile eşdeğer görüldüğü bir dönemde esbâb-ı nüzûl rivayetlerini muhtelif gerekçelerle tenkit etmiş, söz konusu rivayetlerin âyetlerle ilişkisini değerlendirirken farklı ve özgün yorumlar sunmuştur. Bu bağlamda diğer tefsirlerden farklı olarak konuyla ilgili rivayetleri nakletmesine rağmen nüzûl sebebi tasavvurlarına da yönelmiş, ayrıca peygamber ve sahâbe algısının etkisiyle ibtidâen nüzûl teorisi geliştirmiştir. Dolayısıyla Mâtürîdî'nin bu tür yaklaşımlarıyla klasik esbâb-ı nüzûl anlayışından çok farklı bir noktada durduğu söylenebilir. Bu çalışmada nüzûl sebebi rivayetlerine yönelik yaklaşım ve değerlendirmeleriyle Mâtürîdî'nin tefsir tarihindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.