Ebû Hanîfe'den Mâtürîdî'ye Hanefî itikadının gelişim süreci

Abstract

Bu çalışma, Ebû Hanife'nin itikadî görüşlerinin Mâtürîdî'ye kadar uzanan süreci konu edinmektedir. Bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ebû Hanife'nin hayatı, ilmî kişiliği, kelamcılığı, eserlerinin aidiyetiyle ilgili şüpheler ve kısaca bazı temel görüşleri ele alınmıştır. Dönemin siyasi kargaşaları ve ilmi durumun gereği, Ebû Hanife itikat alanıyla ilgilenmiştir. Ayrıca erken dönem eserlerde mevcut olan kayıtlara göre, eserlerin aidiyet problemi bulunmamaktadır. Fakat ilk dönem eserleri olmaları hasebiyle konulara göre tasnif edilmemişlerdir. İkinci bölümde Mâtürîdî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve kısaca temel görüşleri ele alınmıştır. Erken dönem eserlerde onunla ilgili çok az malumat vardır. İlim icazet silsileleri Ebû Hanife'ye dayanan dört hocadan ders almış ve Ebû Hanife'nin eserlerini bu hocalarından rivayet etmiştir. Bu yolla Mâtürîdî'nin ilim silsilesi Ebû Hanife'ye dayanmaktadır. Üçüncü bölümde Ebû Hanife'nin itikadî görüşlerinin Maveraunnehir bölgesine girişi ele alınmıştır. Onun itikadî görüşlerini bölgeye taşıyan bizzat öğrencileri olmuştur. Bu öğrencilerin ders halkalarında yetişen Hanefî âlimlerin birçoğu kelamla ilgilenmiştir. Fakat bunların arasında sistematik Kelâm yapan bir kelamcı olmadığı için Ebû Hanife ve Mâtürîdî arasındaki dönemde, bölge Kelâm açısından kapalı bir muhit olmuştur. Dördüncü bölümde ise Ebû Hanife ve Mâtürîdî'nin itikadî/kelamî görüşleri detaylı ele alınmıştır. Mâtürîdî'nin ihtilaf yaratacak kadar önemli olmayan bazı kelamî görüşleri dışında, esasta Ebû Hanife'nin itikadî görüşlerinin devamı olduğu kanaatine varılmıştır.