Osmanlı'da dinî-siyasî bir yapılanma olarak Kadızâdeliler hareketi

Abstract

Bu çalışma, 17. Yüzyıl Osmanlı Devleti'nde ortaya çıkan, hem dinî hem de siyasî bir boyuta sahip olan, Osmanlı'nın Selefî'leri olarak sunulan Kadızâdeliler hareketinin ortaya çıkışını, dinî ve siyasî görüşleri ekseninde mezhebî durumlarını anlatmak-tadır. Araştırmada öncelikle Kadızâdelilerin ortaya çıkışına etki eden siyasî, ekonomik, içtimaî, dinî ve fikrî nedenler incelenmiş; ardından Kadızâdeli liderler ve Sivasîlerle olan mücadeleleri kronolojik olarak üç dönemde ele alınmıştır. Akabinde ise, Kadızâdelilerin Sivasîler başta olmak üzere diğer tasavvufî ekollerle olan mücadelele-rinde öne çıkan itikadî, tasavvufî ve fıkhî görüşler ele alınarak; mezhebî aidiyetlerini ortaya koyabilmek için itikadî görüşleri ve diğer mezheplerle ilgili görüşleri üzerinde durulmuştur. Günümüzde Ortadoğu'daki karışıklıklar sonrasında, başta İslâm coğraf-yası olmak üzere bütün dünyanın dikkatini ve tepkisini çeken "Selefîlik" hareketinin ve Selefî düşünce tarzının sıklıkla tartışıldığı ortadadır. Dolayısıyla konunun güncel bir mesele olduğu muhakkaktır. Bu nedenle çalışmada, Kadızâdelî liderlerin itikadî, tasavvufî ve fıkhî görüşleri merkezinde mezhebî kimliklerini sağlıklı bir şekilde belirlenmesi ve özellikle de bu hareketteki Selefî ve Hanefî-Mâtürîdî etkilerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır.