Mâtürîdîyye'nin Bâtınîlik eleştirisi

Abstract

Bu çalışmamızda İslâm düşünce geleneği içinde üstün bir konuma sahip İmam Mâtürîdî başta olmak üzere Mâtürîdîyye mezhebinin Bâtınîlik hakkındaki görüşlerinin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Her zâhirin bir bâtını ve her nassın bir te'vili bulunduğunu, bunu da sadece Tanrı tarafından belirlenmiş masum bir imamın bilebileceğini iddia eden gruplar için kullanılan Bâtıniyye terimi, geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Çeşitli isimlerle anılan fırkaların teşkil ettiği din dışı bir hareket olarak tanımlanan mezhebin öncelikle epistemolojisine yer verilecektir. Kelâm ilminde konular ulûhiyyet, nübüvvet ve ahiret başlıkları altında ele alınmaktadır. Bu gelenek üzere öncelikli olarak Allah'ın isim ve sıfatları konusu üzerinde durulacaktır. Teşbihten kaçınmak maksadıyla Allah'a ait isimleri başka aracı varlıklara nispet eden Bâtınîler'in, hâdis olmadığını iddia ettikleri âlem tasavvurları bu konunun devamında ele alınacaktır. Ulûhiyete dair konuların ardından nübüvvete dair meseleler mukayeseli bir şekilde işlenecektir. Beşere kitap, hüküm ve nübüvvetin verilemeyeceğini savunan Bâtınîler, vahyin ruhânî suretle olduğunu iddia ederler. Allah Arapça dil ile bir kitap indirmediği için Kur'ân'ın, Hz. Peygamber'in kendi telifi olduğunu savunan bu grup Mâtürîdîyye tarafından eleştirilmiştir. Ayrıca başkalarına hiçbir surette iletmedikleri, büyük bir yemin almadıkça sair insanlara anlatmadıkları öğretilerinin ayırt edici hususu olan imamet meselesi bu başlığın akabinde yer almaktadır. Ele alınacak bir diğer başlık ise sacayağının üçüncü kısmını teşkil eden ahiret meseleleridir. Ölümü inkâr ederek haşr-i rûhânî'yi savunan Bâtınîlere göre müminin dirilmesi rûhânî surette gerçekleşecek ve bu ebedî olarak kalacak, kâfirin dirilmesi ise çirkin bir surette olacak ve ebediyen bu şekilde cezalandırılacaktır.