EŞ'ÂRÎ VE MÂTÜRÎDÎLERE GÖRE TAKLİT VE MUKALLİDİN İMANI(GAZZÂLÎ'YE KADAR)
Taqlid and the case of the Muqallid's Belief according to Ash'arism and maturidiyya (Until Gazali)
Abstract
İman kavramının anlamına ilişkin tartışmalar hicri ilk asrın ikinci çeyreğinde ortaya çıkmıştır. Bu tartışmalara sebep olan hadiseler Hz. EbûBekir'in zekât vermeyi reddedenlere karşı savaşmasıyla başlatılabilir. Sonraları büyük günah işleyen kimsenin durumundan hareketle amelin îmân içerisine dahil edildiği tanımlar ortaya konulmuştur. Bu yaklaşımın tabii sonucu olarak "tekfir hareketi" ilk defa Hariciler tarafından başlatılmıştır. İslam şeriatında bidat addedilen bu yaklaşım Ehl-i Sünnet tarafından reddedilmiş ve îmânın tasdike dayalı olan tarifi ortaya konularak mukabele edilmiştir. Mukallit ise delile değil de hükmü ortaya koyan kişiye haberi ileten şahsa itimad edendir. İtikadi konularda, sadece taklidi esas tutup akıl yürütmeyi bid'at kabul edenler olduğu gibi mukallidi mümin kabul etmeyenler de çıkmıştır. İtikadi alanda taklit, Eş'ârî ve Mâtürîdî yaklaşımda caiz görülmemiş ve tenkid edilmiştir. Hususan İmam Eş'ârî ve İmam Mâtürîdî İslam dininde akaidi meselelerin makul olduğunu ve bu konularda insanın mümeyyiz vasfı olan aklın kullanılması gereğini ısrarla belirtmişlerdir. Ancak taklide dayalı olsa bile akideye ait tasdikin varlığı söz konusu olduğu cihetle Eş'ârî ve Mâtürîdî yaklaşımda mukallit, tekfir edilmemiştir. Anahtar kelimeler: İman, Taklit, Mukallit, Tahkik, Eş'ârî, Mâtürîdî.