EŞ'ARÎLER'İN EBU HANÎFE ELEŞTİRİSİ

Abstract

Islam tarihine baktığımızda İslam'ın farklı coğrafyalara yayılmasıyla beraber müslüman toplum değişik inanç ve kültürlerle karşılaşmıştır. Yabancı toplumlarla diyalog neticesinde de yeni ekoller ortaya çıkmıştır. Bu ekollerin her birisi kendi prensiplerinin İslamî düşünceyi en doğru yansıtan fikirler olduğunu iddia ederken karşılarındakini tekfire kadar gidebiliyorlardı. Bütün bunlara karşılık olarak İslam'ın temel inanç prensipleri belirlenip ilkeleştirildi. Böylece de ehl-i sünnet kelamı oluştu. Bu yolda ehl-i sünnet kelamı'nın iki büyük kolu önemli rol oynamıştır. Bunlardan birisi Ebu'l-Hasan el-Eş'arî'nin kurucusu olduğu Eş'ariyye ekolü, diğeri ise Ebu Mansûr el-Matürîdî'nin temsil ettiği Matüridiyye ekolüdür. Ancak Matürîdiyye'nin ilkeleri Ebu Hanîfe'nin Kelam'da ortaya koyduğu prensiplere dayanır. Ebu Mansur el- Matürîdî bu ilkeleri sistemleştirmiştir. Bu sebeple de sözü edilen ekol uzun zaman "Hanefiyye" şeklinde anılmış, "Matürîdiyye" adını daha sonra almıştır. Bu tezde ise; Ebu Hanîfe ve Eş'arîler'in ehl-i sünnet kelamını temsil etmelerine rağmen Eş'arîler'in Ebu Hanîfe'yi çevresel sebepler, metodların farklılığı ve mezhep taassubu nedeniyle eleştirmeleri ve bu eleştiriler tesbit edilmeye çalışılmıştır