EBU'L-MUİN EN-NESEFÎ VE İSLAM MEZHEPLERİ TARİHİNDEKİ YERİ
Abu'l-Muine the Nasafi and place in the history of Islamic sects
Abstract
Ebu'l-Muin Meymun b. Muhammed en-Nesefî, Matüridiyye Mezhebini sistemleştirerek aynı isimle anılmasına katkı sağlayan en önemli kelam bilgini olarak kabul edilir. Bu Mezhebin İmam Matürididen öncede var olduğu ancak belirli bir kişiye nispet edilmediği anlaşılmaktadır. Nitekim bu dönemlerde ya Hanefî Ehl-i Rey veya Maveraunnehir Ulemâsı adıyla anılmaktadır.Bu ulemâ gurubunun yaşadıkları bölgede Hicri IV. yüzyıla kadar tek dini otorite olarak varlıklarını sürdürdükleri görülmektedir. Bu dönemle beraber Eş'arî Mezhebinin önemli kelamcıları bölgeye yerleştiği anlaşılmaktadır. Bundan dolayı her iki mezhebe mensup kelamcılar arasında şiddetli tartışmaların olduğu konu ile ilgili eserlerde anlatılmaktadır. Nesefî ?Tabsiratu'l-Edille? adlı eserinde tartışmaları verirken Hanefi Ehl-i Rey/Maveraunnehir Ulemâsının detaylı bir listesini vermektedir. Bu listede en fazla övgüyle sözettiği kelamcı Ebu Mansur el-Matüridî olduğu görülmektedir. Ancak Matüridiyi mezhep imamı olarak değil sadece Ebu Hanife'nin görüşlerini en iyi bilen kişi olarak vermektedir. Nesefî'nin bu gayretlerinden dolayı Ebu Mansur el-Matüridî Ebu Hanife'den sonra mezhebin en önemli kelamcısı konumuna geldiği anlaşılmaktadır. Nesefî tarafından imamlık mertebesine yükseltilen İmam Ebu Mansur el-Matüridî, daha sonraki dönemlerde Hanefi Ehl-i Rey/Maveraunnehir Uleması geleneğinin boş kalan kelam imamlığı makamına oturtulmuş olduğu kuvvetle muhtemeldir.Nesefî'nin, başka mezhepleri şiddetle eleştirdiği gibi Eş'ariliğide eleştirmekten kaçınmadığı anlaşılmaktadır.Mezhepteki katkılarının görülebilmesi için Eş'ari kelamcı İmam Cüveynî ile karşılaştırıldığında Nesefî'nin kendi mezhebinin isimlendirmesine daha fazla katkı sağladığı görülmektedir.Sonuç olarak Nesefî'nin gayretleri, bu geleneğe mensup kelamcıların bir otorite etrafında toplanmaya sebebiyet verdiği ve bu otoriteninde İmam Ebu'l-Mansur el-Matüridî olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Matüridiyye adıyla anılan bir mezhebi İslam Mezhepleri Tarihine kazandırarak