Ehl-i sünnet ekollerinden Eş`arilik ve Matüridiyye`ye göre Allah`ın fiillerinde hikmet
Wisdom according to esarı and maturidiyye from Ahl-al-sunna
Abstract
SAÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tez ÖzetiTezin Başlığı: EHL-İ SÜNNET EKOLLERİNDEN EŞ'ARİLİK VEMATÜRİDİYYE'YE GÖRE ALLAH'IN FİİLLERİNDE HİKMETTezin Yazarı: Hüseyin CAN Danışman: Doç. Dr. Ramazan BİÇERKabul Tarihi: 23 Haziran 2006 Sayfa Sayısı: IV (ön kısım) + 57 (tez)Anabilimdalı: Temel İslâmi Bilimler Bilimdalı: KelâmMeraklı ve sorgulayıcı bir varlık olarak insan, Allah'ın fiillerinde bir hikmetin olup olmadığını,Allah'ın kötülüğü yaratıp yaratmadığını da merak etmiştir. Bu tezimizde, halkın sürekligündeminde olan bu konuyu ele aldık. Probleme Kelâmi bir yaklaşım getirmek ve yaratılmışlarınvarlık amacına ilişkin görüşleri ortaya koymaya çalıştık. Konunun sınırlandırılması açısından, Ehl-i sünnet inancının konu ile ilgili görüşleriyle tezimizi sınırlı tuttuk. Konunun daha anlaşılır olmasıve görüşlerin karşılaştırılabilmesi açısından Ehl-i sünnet dışı bazı görüşlere, hikmet ile ilgilihadislere ve Kur'an'daki hikmet ile ilgili âyetlere de yer verdik.Konu ile ilgili yazılmış birçok eser, tez ve makâleyi inceleyerek tezimizi oluşturmak istedik.Mümkün oldukça konu ile ilgili yazılmış tüm eserlere ulaşmaya çalıştık. Hikmetin bir problemolarak gündeme gelmesinde, Mu'tezilenin görüşlerinin etkili olduğu, önemli tespitlerimizdenbiridir. Mu'tezile aslah teorisiyle Allah'ın hikmetli fiil işlemesinin zorunlu olduğunu, O'nuninsanın maslahatına uygun olmayan bir fiil işlemeyeceğini ve şerri yaratmayacağını söyleyerek,O'na bir zorunluluk yüklemiştir.Eş'arilere göre Allah fâil-i muhtardır. Dilediğini yapar. Hiçbir şey O'nu sınırlandıramaz. O, hiçbirşeyi yapmaya zorunlu olamaz. O dilerse hayrı da şerri de yaratır. Allah'ın fiillerin hikmetli işlerolduğu gibi, hikmetli olmayan işler de alabilir.Matüridûlerin görüşlerine gelince, onların daha ölçülü ve daha dikkatli izahlar yaptığını görüyoruz.Onlar, hem Allah'ın dilediğini yapan olmasını dikkate almakta, hem de O'nun zararlı ve kullarınınmaslahatına uygun olmayan hiçbir şeyi yaratmayacağını ifade etmektedirler. Hikmetli f