ArticleGold Open Access2026tr
Hanefî Fırak Geleneğine Ait Müellifi Meçhul Bir Yazma Eser: Risâle fî’l-Fırak ve’l-Mezâhib
Ramazan TARİK
Authors
RT
Yükleniyor…
Yükleniyor…
Ramazan TARİK
Ramazan TARİK
Bitlis Eren University
Hanefî fırak geleneğine ait, müellifi meçhul bir el yazması eser olan Risâle fî’l-fırak ve’l-mezâhib İslâm Mezhepleri Tarihi ve fırak literatürünün bir örneği olması bakımından dikkat çekmektedir. İtikâdî mezheplerin ve fırkaların tasnifine odaklanan bu risâle, Hanefî düşünce geleneğinin fırka tasnifi konusundaki yaklaşımının yanı sıra hem muhteva hem de metod açısından Hanefî fırak literatürünün temel özelliklerini yansımaktadır. Çalışmanın giriş kısmında, Hanefî fırak geleneğinin tarihsel arka planı ele alınmaktadır. Risâlenin müellifi hakkında kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte metinde kullanılan kavramlar, dil bakımından özellikler ve ele alınan meseleler, eserin Hanefî mezhebi çerçevesinde kalem alındığını göstermektedir. Müellifin meçhul oluşu, eserin ilmi değerini azaltmamakta tam aksine Osmanlı dönemi fırak algısını yansıtması açısından ayrı bir önem kazandırmaktadır. Eserin günümüze ulaşan yazma nüshası İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir. Çalışmada risâlenin künye ve katalog bilgileri detaylı şekilde ele alınmış, yazma nüshanın fiziki özellikleri değerlendirilmiştir. Bu tespitler, eserin ilmi neşir ve çeviri çalışmaları için bir zemin oluşturmaktadır. Risâlenin muhteva analizinde ise eserde ele alınan mezhep ve fırkalar, tasnif yöntemi ve Hanefî tasnif geleneği ile örtüşen yönler detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Ayrıca risâlenin gelenek içerisindeki yerini tespit etmek için geleneğin önemli eserleri ile karşılaştırmak amacıyla tablo halinde fırka tasnifleri ortaya konulmuş ve değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca el yazması metinde müellif veya müstensih kaynaklı çeşitli yazım hataları tespit edilmiştir. Söz konusu hatalar çalışma içerisinde gösterilmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında, risâlenin mensubu olduğu gelenek içerisindeki yerine işaret edilmiştir. Çalışmanın ekler kısmında ise risâlenin asıl metni ile neşri yapılmış, ardından da dilimize tercümesi gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, çalışmanın ekler kısmında sunulan yazma metnin neşrinde, nüshanın özgün yapısını korumak amacıyla metnin orijinal hali esas alınmıştır. Bu çalışma ile bu risâlenin ilim dünyasına kazandırılması, Osmanlı yazım geleneğine dair bilgi ve tespitlere katkıda bulunması, fırak literatürünün daha bütüncül şekilde değerlendirilmesine katkı sağlaması ve İslâm Mezhepleri Tarihi alanında bir boşluğu doldurma hedeflenmektedir.