İbn Hümâm'a göre elemler ve ilâhî adalet

Abstract

İçinde bulunduğumuz dünyada elemlerin varlığı bilinen bir olgudur. Tarihin her döneminde hayatın bir gerçekliği olan elemler konusunda İslâm düşünürleri tarafından fikir yürütülmüştür. Kelâm âlimleri elem meselesini aslah ve şer konularına bağlı olarak, genellikle ilâhî adalet kavramı çerçevesinde tartışmıştır. Biz de bu çalışmamızda, Mâtürîdî kelâmında önemli bir konuma sahip olan İbn Hümâm'ın ilâhî adalet ekseninde elem meselesine bakışını temel olarak el-Müsâyere isimli eserinden hareketle inceledik. Çalışmamız giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Girişte, İbn Hümâm'ın kendisini tanımak ve fikirlerini anlamak için yaşadığı dönemin siyasî, sosyal, dinî ve ilmî atmosferine yer verdik. Aynı zamanda onun hayatı ve ilmî kişiliğine de değindik. Birinci bölümünde, çalışmamızda işleyeceğimiz konuyu anlaşılır hale getirmek adına araştırmanın çerçevesini oluşturan elem ve ilâhî adalet kavramların semantik tahliline yer verdik. Sonrasında İbn Hümâm'ın elem konusunda düşüncelerini açıklarken Eşʻarî ve Mâtürîdîler'in görüşlerine yeri geldikçe atıfta bulunması ve Muʻtezile'nin aslah düşüncesi ve ivaz fikri gibi çeşitli görüşlerini eleştirmesi nedeniyle bu ekollerin konuya yaklaşımına genel olarak yer verdik. Son olarak İbn Hümâm'ın Allah tasavvuru ve Allah-insan ilişkisine yaklaşımından hareketle elem ve ilâhî adalet meselesine bakışını ortaya koymaya gayret ettik. Çalışmamız sonucunda da İbn Hümâm'ın dünyada elemlerin meydana gelmesini Allah'ın hikmetinin bir gereği olarak gördüğü ve mensubu bulunduğu Mâtürîdî ekolle paralel biçimde elemleri genel anlamda imtihan olarak değerlendirdiği bilgisine ulaştık. Anahtar Kelimeler: Kelâm, İbn Hümâm, İlâhî Adalet, Elem, Hikmet