KLASİK DÖNEM MÂTÜRÎDÎ KELÂMINDA DUYUM VE DUYULURLAR
Sense and sensible in the classical period of Mâturîdî kalam
Abstract
Filozofların psikoloji, fizyoloji ve epistemoloji bahisleri altında ele aldığı duyular ve duyulur nesnelere dair meseleler, Klasik dönem Mâtürîdî kelâmında çoğunlukla bilgi ve varlık anlayışına ilişkin problemler etrafında tartışılagelmiştir. İlkçağ ve İslam filozofları duyumsamayı temelde nefsin hareketi veya kuvvesi kabul etmiş olsalar da nihayetinde bu yetiyi ruh ve bedenin ortak fiili olarak görmüşlerdir. Bu düalist duyu anlayışını Fârâbî ve İbn Sînâ ile benzer şekilde yansıtan Mâtürîdî kelâm âlimleri de duyu yetisinin temelde ruhsal bir güç olduğunu kabul etmekle birlikte bilgi elde etmede ruh ve bedenin ortak hareket ettiklerini düşünmüşlerdir. Tezimizde, felsefe tarihinde duyular hakkında oluşturulan genel çerçeve üzerinden, klasik Mâtürîdî kelam geleneğinin duyular ve duyulur nesnelere dair benimsediği temel yaklaşımlar incelenmiştir. Duyuların ve duyulurların mahiyeti, birbiriyle olan ilişkisi, duyumsamanın nasıl gerçekleştiği ve bu bilgi kaynağının bilgi teorisinde nerede durduğu meseleleri klasik kaynaklar üzerinden detaylı şekilde ortaya konmuştur.