Kur'ân kıssalarında itikadî konular ve isbat yöntemleri
Theological issues and proof methods in the stories of the qur'an
Celil Ateş
Abstract
Bu yüksek lisans tezi, Kur'ân-ı Kerîm kıssalarının, İslam düşüncesinin temel disiplinlerinden biri olan kelâm ilmi perspektifinden teolojik birer argüman olarak taşıdığı değeri ve işlevi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, Kur'ân kıssalarının yalnızca tarihi anlatılar veya ahlaki öğütler olmanın ötesinde, özellikle tevhid ve iman esaslarını temellendirme noktasında kelâm ilminin amaç ve yöntemleriyle nasıl örtüştüğünü ortaya koymaktır. Araştırmamızın birinci bölümünde dinin temel esasları izah edilmiştir. İkinci bölümde "kıssa" kelimesinin anlamı, etimolojik ve kavramsal çerçevesi çizilmiş, Kur'ân'daki kullanım alanları ve ilişkili olduğu mefhumlar incelenmiştir. Kıssaların gerçekliği, kaynağı, tarihle ilişkisi ve mitolojik anlatılardan farkı ele alınmıştır. Tezin ana eksenini oluşturan üçüncü bölümde ise kıssaların kelâm ilmi açısından değeri, bu ilmin temel prensipleriyle amaçsal ve yöntemsel ortaklıkları ve kelâm alimlerinin kıssalara yaklaşımları detaylı bir şekilde araştırılmıştır. Tez çalışması esnasında, klasik ve modern sözlüklerin yanı sıra özellikle İmam Mâtürîdî, Zemahşerî ve Fahreddin er-Râzî gibi mütekellim müfessirlerin tefsirlerinden istifade edilerek, kıssaların kelâmi delillendirme ve iman hakikatlerini aktarma biçimleri analiz edilmiştir. Bu çalışma, Kur'ân kıssalarının, soyut imani hakikatleri somutlaştıran, gaybi mevzuları müşahhas örneklerle sunan ve sarsılmaz bir imanı teşvik eden rasyonel argümanlar olduğunu savunmaktadır. Kıssaların, kelâm ilminin akli ve mantıksal düşünce prensipleriyle uyum içinde olduğu ve tevhid esaslarını pekiştirmede önemli bir teolojik fonksiyona sahip olduğu vurgulanmaktadır. Araştırma, Kur'ân kıssalarının kalbinde yatan imani mesajı kelâm ilminin araçlarıyla gün yüzüne çıkararak, bu anlatıların çağdaş okuyucu tarafından daha derin bir kavrayışla anlaşılmasına ve kelâm ilminin pratik alandaki yansımalarının görülmesine katkı sunmayı hedeflemektedir.Anahtar Kelime: Kelam = Islamic theology