ArticleHybrid Open Access2026tr
Lokman Börihan’ın İmam Maturidi Romanında Tarihsel Şahsiyetin Kurgusu
Büşra Yemenoğlu Avcı
Authors
BA
Büşra Yemenoğlu Avcı
Ankara Hacı Bayram Veli University
Yükleniyor…
Yükleniyor…
Büşra Yemenoğlu Avcı
Büşra Yemenoğlu Avcı
Ankara Hacı Bayram Veli University
Özbekistan’ın 1991 yılında bağımsızlığını kazanması; edebiyat dünyasında ideolojik kısıtlamaların terk edildiği, milli kimlik inşası doğrultusunda tarihsel köklere yönelmenin hız kazandığı ve bireyin iç dünyasını merkeze alan İstiklal Dönemi (Mustaqillik) edebiyatının doğuşuna zemin hazırlamıştır. Bu çalışma, söz konusu edebi dönüşümün en nitelikli örneklerinden biri olan Lokman Börihan’ın (Luqmon Bo’rixon) İmam Maturidi romanını; tarihsel bir şahsiyetin kurgusal bir özneye dönüşme süreci ve insani boyutlarıyla yeniden kurgulanması odağında, metin merkezli bir analiz yöntemiyle incelemektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi; eseri dışsal tarihi verilerden bağımsız, kendi iç estetik bütünlüğü ve kurgusal yapısı içinde ele alan Yeni Eleştiri ve Anlatıbilim ilkelerine dayanmaktadır. İnceleme sonucunda; Sovyet dönemi realizminin sunduğu tek tip kahraman yapısını aşan Özbek edebiyatının, modern anlatı teknikleri ve çok boyutlu karakter inşasıyla yeni bir evreye geçtiği görülmektedir. Karakterin insanileştirilmesi süreci; yazarın kullandığı öznel bakış açıları, zihinsel akışı yansıtan iç monologlar ve kronolojik zamanı hatıralarla genişleten zamansal kırılmalar üzerinden sistematik bir tahlile tabi tutulmuştur. Lokman Börihan’ın, İmam Maturidi’yi tek boyutlu bir figür olmaktan çıkararak; evlat kaybıyla sarsılan bir baba, mutsuz evliliğinde sükût eden bir eş ve torununa düşkün bir dede olarak, E.M. Forster’ın tanımıyla "yuvarlak karakter" modelinde resmettiği saptanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma; insani boyut ve ahlaki erdemler gibi kavramları metnin teknik yapısıyla temellendirmekte ve Börihan’ın kurgusunun, Yeni Özbekistan vizyonunun merkezinde yer alan insan onurunu yüceltme hedefinin edebiyattaki en yetkin yansımalarından biri olduğunu kanıtlamaktadır.