Müslüman köktenciliğine karşı söylem geliştirmede geleneğin rolü: Mâtürîdî örneği

Abstract

Mâtürîdî'nin Müslüman köktenciliğine karşı bir söylem geliştirmede oynayacağı rolün tartışmaya açıldığı bu çalışmada, Mâtürîdî'nin, dinî radikalleşmenin önlenmesi ve dinî radikalleşmeden arındırmayı içine alacak şekilde dini radikalleşmeyle mücadele süreçlerinde ne türden bir rol oynayacağı ve nasıl işlevselleştirilebileceği konu edinilmiştir. Araştırmanın temel varsayımı ise Mâtürîdî'nin, Müslüman köktenciliğine karşı söylem geliştirmede önemli bir referans noktası olduğu ve bu bağlamda Türkiye'de inşa edilecek dinî radikalleşmeyle mücadele yaklaşımlarına kaynaklık edebileceği ve bu mücadele süreci içerisinde kritik bir rol oynayacağı şeklindedir. Bu araştırmada, Mâtürîdî'nin dinî radikalizme karşı bir söylem niteliği taşıyan düşüncelerinin dinî radikalleşmeyle mücadeledeki potansiyel rolünü ve etkisini ortaya koymak ve Matürîdî ekseninde bir dinî radikalleşmeyle mücadele sürecinin nasıl uygulanacağına dair bir çerçeve geliştirme denemesinde bulunmak suretiyle, Mâtürîdî temelli bir dinî radikalleşmeyle mücadele stratejisinin ana hatlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Weberyan bir zihniyet analizinin temele alındığı ve karşılaştırmalı bir yaklaşımın benimsendiği bu çalışmada, nitel araştırma deseni içinde, dolaylı gözlem yöntemine dayalı belge tarama tekniği kullanılmıştır. Araştırma Mâtürîdî'nin, dinî radikalleşmenin önlenmesi ve dinî radikalleşmeden arındırmayı kapsayacak şekilde Türkiye'de dinî radikalleşmeyle mücadele sürecinde büyük bir rol oynayabileceğini ve etkin bir biçimde kullanılabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda denge ve itidali merkeze alan bir din anlayışı ortaya koyması; akıl ile nakli uzlaştırması; iman tarifi ve iman-amel ilişkisine dair görüşlerini de içeren iman telakkisi; tevil, bağlam ve bütünlük ekseninde geliştirdiği bir okuma biçimi; benimsemiş olduğu irca düşüncesi; tekfire karşı hassas tutumu ve tekfircilik karşıtı söylemi; dışlayıcı ve dayatmacı bir tavır yerine hoşgörüyü, bütünleşmeyi, ilmî üslubu ve kapsayıcılığı öne