Mahmud b. Zeyd el-Lamişi'nin kelam anlayışı

Abstract

Tez, bir giriş, üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Hanefilik, Mâturîdîlik, mâturîdiliğin oluşum ve gelişim sürecinden bahsedilmektedir. Mâturîdiliğin Mâveraunnehir bölgesinde nasıl yayıldığı, Türklerin müslüman olmakla beraber neden Hanefi-Mâturidi ekole uydukları konusu işlenmektedir. Giriş bölümünün ikinci kısmı ise Kelam-Usulu'l-Fıkh ilişkisi üzerine kurulmuştur. Bu kısımda her iki ilim dalının bir birleri ile olan ilişkisi tüm ayrıntılarıyla sunulmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünün son kısmında Mahmud b. Zeyd el-Lâmişî tanıtılmaktadır.İlk bölüm olan ?İlahiyat?, varlık, bilgi ile zât ve sıfatlar kısımlarıyla başlar. Çalışma sadece Lâmişî merkezinde meseleye bakmaz, onu anlatırken aynı zamanda tartıştığı konuyla ilgili detaylı bilgiler vermektedir. Varlık konusu da bunlardan ilkidir. İkinci kısım olan bilgi de ise Lâmişi'nin bilgi anlayışı ile ilgili ayrıntılılar verilmekte, onun görüşleri diğer âlimlerin anlayışlarıyla kıyaslanmaktadır. İlk bölümün son kısmı olan zât ve sıfatlar kısmında, Allah'ın zâtı ve sıfatları ile ilgili tartışılan kelam problemleri genişçe işlenmiştir. İkinci bölüm olan ?Nübüvvet ve Mead? da ise, nübüvvet ait konuların işlendiği birinci kısım ve ahiretle ilgili konuların işlendiği ikinci kısım olmak üzere ikiye ayrılır. İlk kısımda nübüvvetin imkânı, ispatı ve gerekliliği konularını yanında, mucize, imamet gibi meseleler işlenmiştir. İkinci kısımda ise ahiretle ilgili konular ele alınmış olup, ecel başta olmak üzere kabir hayatı, şefaat, Allah'ın ahirette görülmesi konuları değerlendirilmiştir.Üçüncü ve son bölümü ?Tanrı-İnsan İlişkisi? adını taşır. Bu bölüm insan fiilleri ve iman adı altında iki kısma ayrılmıştır. İlk kısmında insan fiilleri konusu işlenmekte olup, fiillerin yaratılması, istitaa, tekvin-mükevven ayrımı, gibi konular değerlendirilmiştir. Bu bölümün ikinci kısmında ise iman konusu ele alınmıştır. İman kavramı, iman-amel ilişkisi, imanın artıp eksilmesi, imanda istisna vb. gibi konular irdelenmiştir.