MATRUDİYE GÖRE ZAT SIFAT İLİŞKİSİ

Abstract

Bu çalışmada, İslam kelâmının Mâturidîlik ekolünün kurucusu Ebu Mansur el- Mâturidî'nin, Hz. Muhammed'in hicretinden sonra ilk yüzyıl içinde başlayan ve İslam Kelâmtarihinde kadim bir tartışma konusu olan Allah'ın Zatı ve sıfatları ilişki problem ile ilgili bakış açısını göstermek amaçlanmıştır. Tanrının zat ve sıfatlarının duyularla algılanamaması, İslam alimlerini, tanrıyı tanıyabilmek için, Kur?an'da ona atfedilen kavramlardan hareket etmeye sevk etti. Bilgi kaynağının tekliğine rağmen, islam bilginleri, zat ve sıfat problemi ile ilgili farklı çıkarımlar yapmışlardır.Tartışmanın tarihsel arka planı, yani sıfat meselesinin çıkış kaynağı ve islam kelâmokullarının ortaya koyduğu düşünceler ile ilgili literatür incelendikten sonra, sıfat zat ilişkisi ile ilgili tartışmalar içinde Mâturidî'nin nerede durduğunu belirlemek için, iki temel eseri Kitâbü't-Tevhîd ve Te'vîlâtü'l-Kur?ân'dan faydalanılmıştır. Mâturidî?nin konuya yaklaşımına karşı yazılmış eleştirel bir metne rastlamamamız nedeni ile, çalışmamız bilgilendirmeye dayalı ve analitik bir yapıda sunulmuştur.Zat-sıfat ilişkisi ile Mâturidî?nin nihai görüşü şu şekilde formülleştirilebilir: ?Sıfatlar, Allah?ın zatının ne aynıdır ne de gayrıdır?. Allah?ın sıfatlarının ezelilik ya da mahlukiyet meselesi ile ilgili de, Mâturidî bütün sıfatların ezeli olduğunu iddia etmiştir. Ezeliyet-mahlukiyet açısından zati ve fiili sıfatlar arasında bir ayrım yapmamıştır. Bu noktada, fiili sıfatların ezeli olmadığını savunan Eşari?den ayrılmaktadır. Benzer bir şekilde, Mâturidî?nin tekvin sıfatı ile ilgili yorumu, her ne kadar Allah, ezeli olarak tekvin sıfatına sahip olsa da, yaratmanın gerçekleşmesi zaman içinde olmaktadır diyen Eşari?den farklıdır. Mâturidî bu konuda, Allah ezeli olarak hem yaratıcıdır hem de yaratmaktadır demiştir. Mâturidî, ilahi sıfatların ezeli olmadığını savunan Mutezileyi tamamen reddetmiştir. Ayrıca, Allah?ın sıfatlarını inkar ettikleri söylenen filozofların, hakikatte ilahi zatın bütün sıfatlarını inkar etm