ArticleGold Open Access2014tr
MAVERAÜNNEHİR'DE IX-XII YÜZYILLARDA FELSEFÎ DÜŞÜNCENİN YAYGINLAŞMASI
Vahit Celal
Authors
VC
Vahit Celal
Ağrı İbrahim Çeçen University
Yükleniyor…
Yükleniyor…
Vahit Celal
Vahit Celal
Ağrı İbrahim Çeçen University
Amuderya (Ceyhun) ile Sırderya (Seyhun) arasındaki bu vadiye Arapça olarak nehrin ötesi\nanlamına gelen “Maveraünnehir”, bugün Özbekistan sınırları içerisindedir ve birçok\nmedeniyete zemin olmuştur. Bilim, kültür ve yetiştirdiği bilim adamları ile önemli yer tutan\nMaveraünnehir, Ortaçağda İslam Medeniyeti alanında büyük bir gelişme göstermiştir.\nMâverâünnehir tabiri IX. yüzyıldan itibaren Farsça kaynaklarda kullanılmaya başlanmıştır.\nArapça metinlerde Mâverâü’l-Ceyhun ya da Haytal, Batı kaynaklarında “Transoxiana” diye\nanılan bölgeye bazı Türk müellifleri Çay-Ardı adını vermişlerdir. Modern dönemde\nMâverâünnehir, Ceyhun ile Seyhun nehirleri arasında kalan yaklaşık 660.000 km2lik coğrafî\nbölgeyi ifade etmek için kullanılmaktadır. Mâverâünnehir’deki söz konusu gelişmeler VIII.\nyüzyıldan itibaren başlamış Moğol istilası sebebiyle XIII.-XIV.yüzyıllarda kesintiye uğramış,\nsonra Timur döneminde XIV-XV.yüzyıllarda tekrar devam ettirilmiştir.\nIX-X.yüzyıllarda tüm alanlarda yaşanan gelişmeler dünya medeniyet tarihinde önemli yere\nsahiptir. Bu dönemde Harezmi, Fergani, Saguni, Farabi, İbn Sina, Biruni, Maturidi, Buhari,\nTirmizi, Semerkandi gibi Orta Asya şerhlerinin künyelerini taşıyan birçok meşhur İslam\nalimleri ve filozofları yetişmiştir. Entelektüel faaliyetlerin yaygınlaşmasında XI. yüzyılın\nbaşında 1004 yılında Harezm’de inşa edilen ve Biruni’nin başkanlık ettiği “Harezm Memun\nAkademisi”nin önemli yer tutmuştur.\nBu makalede bu dönemde felsefî düşüncenin yaygınlaşması hakkında ana hatlarıyla bilgi\nverilmeye çalışılmıştır.