Mecusilik ve İslam dininde kader anlayışı

Abstract

Bu çalışmada dinler tarihi perspektifinden Mecusilik (Zerdüştlük) ve İslam'da kader anlayışını mukayeseli bir biçimde ele alınmaktadır. Kader olgusu, insanın varoluşunu, özgürlüğünü ve Tanrı tasavvurunu doğrudan etkileyen evrensel bir problem alanı olarak, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde farklı yorumlara konu olmuştur. Zerdüştlük'te kader, kozmik düzende iyilik ve kötülük ilkesinin mücadelesi çerçevesinde, Ahura Mazda ve Angra Mainyu arasındaki düalist yapı üzerinden şekillenirken; İslam'da kader, Allah'ın mutlak ilim, irade ve kudret sıfatları bağlamında tek tanrıcı bir anlayışla temellendirilmiştir. Araştırmada, kader kavramının her iki gelenekteki etimolojik kökenleri, kutsal metinlerdeki Avesta ve Kur'an yansımaları, teolojik ve felsefi yorumları incelenmiş; insanın özgür iradesi, sorumluluğu ve ilahi takdir arasındaki ilişkinin nasıl temellendirildiği karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuştur. Mecusilik'teki düalist kader anlayışı ile İslam'ın tevhid eksenli yaklaşımı arasındaki benzerlik ve farklılıklar, tarihsel süreç içinde şekillenen kelâmî tartışmalar (Cebriyye, Kaderiyye, Mâturîdîlik, Eş'arîlik) ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, kader fenomeninin iki farklı dini gelenekteki anlam dünyasını açığa çıkarmak, aynı zamanda dinler tarihi metodolojisi çerçevesinde bu anlayışların insanın varoluş, ahlak ve sorumluluk algısına nasıl yön verdiğini göstermektir. Elde edilen bulgular, kader anlayışının yalnızca teolojik bir tartışma değil, aynı zamanda insanın özgürlük ve sorumluluk deneyimini anlamlandıran temel bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır.