Mevlâna ve Maturidî'de irade hürriyeti

Abstract

İslam tarihinin iki büyük siması Mevlâna ve Maturîdî, yaşadıkları dönemde büyük hizmetlere imza atmış kişilerdir. Biri XIII. asır, diğeri IX ve X. asırda yaşamış olan bu iki büyük âlim, bir zincirin halkaları denebilecek çizgide, birbirlerinin görüşlerini destekleyen eserler kaleme almışlardır. Bu yüzden her iki âlimin bir kelam problemi olan irade hürriyetine bakış açısını karşılaştırmalı olarak sunmanın, bilimsel bir çalışma olarak önemli olduğunu düşünüyoruz. Öncelikle biri mutasavvıf, diğeri mütekellim olan Mevlâna ve Maturîdî'nin insanlık tarihi kadar eski bir konu olan özgürlük problemine nasıl baktıkları, eserlerinden yola çıkarak ve kelam metodolojisi takip edilerek, alt başlıklar halinde incelenmiş ve iki âlimin görüşleri karşılaştırılarak itikadî açıdan benzeyip benzemediği sorgulanmıştır. Bunun neticesinde, Mevlâna ve Maturîdî'nin irade hürriyeti ve buna bağlı olarak, akıl, irade, kader ve kaza gibi konularda benzer görüşlere sahip olduğu tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Mevlâna, Maturîdî, İnsan İradesi, İrade Hürriyeti, Mutezile, Cebriyye, Kaza ve Kader, Özgürlük.