Mevlana düşüncesinde insan hürriyeti problemi (Mesnevi bağlamında)

Abstract

ÖZET Mesnevi bağlamında Mevlâna'nın insan hürriyetine bakışını incelediğimiz bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır.Ayrıca Mevlâna'nın yaşadığı dönemin. sosyal,siyasî,ilmî durumunu,hayatını ve eserlerini konu edinen bir de "Giriş" kısmı bulunmaktadır. Bu çalışmanın birinci bölümünde, Mesnevi' de insan hürriyeti problemiyle ilgili olan akıl, cebr, ihtiyar, ihtiyat ve sebep kavramlarını ele aldık. îkinci bölümde Mevlâna'nın insan hürriyeti problemini nasıl değerlendirdiğini inceledik.Mesnevî'de insan hürriyetinin dayanaklarını ve bunun insanın varlık yapısıyla ilişkisini ele aldık.Tanrı tarafından yaratılan insan Mevlâna'ya göre fizikî alemle metafizikî alem arasında bulunan bir varlıktır.Akıl sahibi bir varlık olan insan irade ve inanma gücüyle tabiattaki diğer varlıklardan üstün bir konumda bulunmaktadır.Ancak maddî yönüyle tabiat aleminin kanunlarına bağlı olduğu için onun bu alandaki güç ve iradesi sinirlilik göstermektedir.însanın bir de metafizikî alemle irtibatlı olan ruhî yönü bulunmaktadır.Ruhî yönüyle metafizikî aleme açık olan insan için gerçek. anlamda hürriyetten ancak bu alanda bahsedilebilir.Mevlâna'ya göre maddî alemin engellerinden ve sınırlandırmalarından kurtularak ruhî olgunluğa ulaşan kişi gerçek anlamda hürriyete kavuşmuştur.Ancak insanın kendisinden hiçbir zaman müstağni kalamayacağı, kendi varlığıyla birlikte sahip olduğu tüm kabiliyet ve imkanları kendisine veren bir yaratıcısı vardır.Onun içinde insan hürriyeti meselesinin başka bir yönü Tanrı ve O'nun küllî iradesiyle ilgilidir.Bu nedenle bu bölümde Tanrı ve insan ilişkisine de yer ayırdık. Üçüncü bölümde,insan hürriyeti problemine genel olarak kelam,felsefe ve tasavvurun nasıl yaklaştığını ele alarak Mevlâna'nın görüşlerinin İslam düşüncesindeki yerini tespit etmeye çalıştık.O,metod ve meseleye yaklaşım tarzıyla filozoflardan ayrılmaktadır.Mevlâna insanın irade hürriyeti ve filleri konusunda kelam ekollerinden Maturidiliğin görüşlerini benimsemekle birlikte bu alandaki hürriyetin sınırlılığına