MÜTEKADDİMÛN DÖNEMİ MÂTÜRÎDÎ KELÂMCILARINA GÖRE HABER-İ VÂHİD PROBLEMİ

Abstract

Çalışmamızda mütekaddimûn dönemi Mâtürîdî kelâmcılarının haber-i vâhidi kullanmaları, haber-i vâhide yaklaşımları ve bilgi kaynağı olarak değerlendirmeleri ele alınmıştır. Bilgi kaynakları arasında haber başlığı altında incelenen haber-i vâhid ittifakla amelî konularda delil olarak kabul edilmek ile birlikte, onun itikadî konularda delil olamayacağı bir ilke olarak benimsenmiştir. Bu çerçevede söz konusu kelâmcıların eserlerinde bu ilkeye uyup uymadıkları tespit edilmiştir. Tezimizin ilk bölümünde, bilginin mahiyeti ve bilgi edinme yolları incelenerek kelâm âlimlerinin bilginin imkânını nasıl temellendirdikleri ortaya konmuş ve kabul ettikleri bilgi kaynakları analiz edilerek konunun epistemolojik temeli oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Mütekaddimûn dönemi Mâtürîdî kelâmcılarının bilgi kaynakları olarak kabul ettikleri havâss-ı selîme, sağlam akıl ve doğru haberi temellendirme çabaları incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde, haber-i vâhid ile ilişkili kavramlar etraflı biçimde analiz edilmiştir. Âhâd haber; haber-i vâhid, meşhûr, azîz ve garîb şeklinde alt kategorilere ayrılarak tanımlanmış ve bu haber türlerinin bilgi değeri tartışılmıştır. Ayrıca kelâmcılar ile muhaddisler ve fakihler arasında bu kavramların anlamlandırılmasında ortaya çıkan yaklaşım ve yöntem farklılıkları tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, Mütekaddimûn dönemi Mâtürîdî kelâmcılarının haber-i vâhid konusundaki yöntemleri de ele alınmıştır. Tezin üçüncü bölümünde, Mâtürîdî kelâm ekolünün Mütekaddimûn ve Müteahhirûn dönemi ayrımın metodolojik ve epistemolojik temel dinamikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca mütekaddimûn dönemi Mâtürîdî kelâmcıların eserlerinde itikadî konularda yer alan haber-i vâhid rivayetler tespit edilmiş ve tezimizde konuyu daha iyi anlamak için kullanılan bu tür rivayetlerin bilgi değeri analiz edilmiştir. Haber-i vâhidlerin kaynağını tespit ederken rivayet hakkındaki dikkat çekici değerlendirmelere de yer verilmiştir.