”Necmeddin Tarsûsî’nin Urcûzesinde Eş’ari-Hanefi Teolojik Farklılaşmaları”

Abstract

Ebu’l-Hasan el-Eş’arî (ö. 324),Mutezileden ayrıldıktan sonra Ehl-i Sünnet’in ana damarlarından biri olanAshabü’l-Hadis çizgisine meyletse de kelami meselelere bakış açısı veproblemleri çözerken kullandığı metot ile lafızcı/gelenekselci din anlayışıylauyum sağlayamamış, nakli verileri akli metoduyla yeniden değerlendirme yolunagitmiştir.Oluşum aşamasında Eş’ari düşünce,Abdullah İbn Küllab (ö. 240) ve Ebu’l-Abbas el-Kalânisi (ö. 255) gibi erkendönem Sünni kelamcıların fikirlerine dayanarak gelişmiştir. Diğer yandan günümüzdeHanefilik, Hanefi-Mâturîdîlik veya Mâturîdîlik olarak tanımlanan Ashabu’r-Reyçizgisinde Ebu Hanife ile sistemleşmeye başlayan aklı ve kıyası naklinanlaşılması kadar yeni bilgi üretilmesinde de etkin ve yeterli görenhadari/akılcı din anlayışından bahsetmek mümkündür.Bu iki sünni anlayışbirbirleriyle muhalif oldukları fikirler üzerinden çoğu zaman Sünni paradigma içerisindeteolojik münakaşa ve tartışmalara girmişlerdir. Bu teolojik farklılaşmalar sonrakidüşünürler tarafından incelenmiş ve hakkında müstakil eserler yazılmıştır. Sözkonusu görüş ayrılıklarını ele alan eserlerin ilklerinden biri de Necmeddin Tarsûsî’nin(ö. 758) Urcûze fî Maʻrifeti ma beyne’l-Eşâire ve’l-Hanefiyye mine’l-Hılâffî Usûli’d-Dinadlı eseridir. Memlukler döneminde yaşamış olan Tarsûsî risalesinde temasettiği farklılıkları kaside olarak işlemiştir.Hanefilik merkezinde itikadisistemini kuran Ebu Hanife’nin düşüncelerinin ısrarcı bir savunucusu olanTarsûsî, Eş’ariliğe kelami konularda ağır eleştirel yapmaktadır.

Publication Details

DOI

10.15869/itobiad.293304

Citation count

1

Access

Data Sources

• openalexW27514296692026-07-10T14:44:15.138744+03:00