Said Nursî ve Mustafa Sabri Efendi'nin kader görüşlerinin karşılaştırılması

Abstract

Bediüzzaman Said Nursî (1878-1960) ile çağdaşı Mustafa Sabri Efendi (1869-1954) de geçmiş ilim adamlarında olduğu gibi kader konusunda görüşlerini anlattıkları eserler yazmıştır. Anlaşılması ve anlatılması oldukça zor olan kader meselesini, hem doğum hem de vefat tarihleri birbirine yakın olan Bediüzzaman Said Nursî ile son Osmanlı dini düşüncesinde kendisinden çokça bahsettiren son Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendi'nin görüşleri merkezli incelemeye karar verdik. Böylece tezimizin adı, "Said Nursî ve Mustafa Sabri Efendi'nin Kader Görüşlerinin Karşılaştırılması" olmuştur. Konunun çalışılması sırasında, Mustafa Sabri Efendi'nin kadere dair gelgitlerden sonra son görüşlerini topladığı Türkçe'ye İsa Doğan tarafından "İnsan ve Kader" olarak tercüme edilen, "Mevkıfu'l- Beşer Tahte Sultani'l- Kader" isimli Arapça eserinden istifade edilmiştir. Bediüzzaman Said Nursî'nin görüşlerinde ise, bir öncelik ve sonralık olmayıp entegre bir sistem olduğu için bütün eserlerinden konuyla alakalı yerler taranmıştır. Tezimizin neticesinde Şeyhülislâm, kader meselesinde cebirden kurtulamayan görüşleriyle, Bediüzzman ise Ehl-i Sünnet'in ana gövdesi içerisinde Mâturîdiyye ve Eş'ariyye ekollerini birleştirir tarzda karşımıza çıkmıştır. Şeyhülislâm, açıkça kendisinin Eş'ariyye olduğunu ifade etmiş fakat görüşleriyle cebirden kurtulamamıştır. Şeyhülislâm kader konusunda Müslümanları doğru inanca sevk etmeye çalışmış, fakat anlaşılması zor görüşleri ile bu amacına hizmet edememiştir. Anahtar sözcükler: Mâturîdiyye, Eş'ariyye, Mu'tezile, Cebriye, Kader, İrade, Kesb, Meyelân, Bediüzzaman Said Nursî, Mustafa Sabri Efendi.