SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE MÂTÜRÎDÎLİK-EŞ'ARÎLİK İLİŞKİLERİ

Abstract

Büyük Selçuklu Devleti, geniş bir alanda egemenlik kurarak Türklerin İslâmlaşma sürecinde önemli bir rol oynamıştır. Selçukluların hüküm sürdüğü bölgelerde pek çok din ve mezhep varlığını sürdürmüştür. Bu nedenle Selçuklular, bölgenin dinî, siyasî, sosyal ve kültürel özelliklerini göz önünde bulundurarak din ve mezhep politikası belirlemiştir. Belirlenen bu politika sonucunda Selçuklu topraklarında mezhepler arasında toplumsal barışı tehdit eden büyük çaplı mezhep kavgaları ve sosyal olaylar yaşanmamıştır. "Selçuklular Döneminde Mâtürîdîlik-Eş'arîlik İlişkileri" başlıklı bu çalışma, Ehl-i Sünnet'in iki önemli mezhebi olan Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik arasındaki ilişkileri Selçuklular dönemi özelinde incelemektedir. Araştırmamızda, Selçuklu sultanları ve diğer yöneticilerin mezhebî yönelimlerinin yanı sıra, dönemin eğitim-öğretim kurumları olan medreseler ve Bâtınîlik gibi diğer düşünce akımlarının bu ilişkilere etkisi ele alınmıştır. Ayrıca Selçuklular döneminde yaşamış olan Mâtürîdî ve Eş'arî âlimlerinin fikrî ve kelâmî tartışmaları, özellikle tekvin sıfatı gibi önemli meseleler üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmamızda, betimleyici, deskriptif (tanımlayıcı), derinlemesine analiz yapma, eleştirel, karşılaştırmalı ve analitik bir yaklaşım benimsenmiş, aynı zamanda analitik davranmaya çalışan uzlaştırmacı bir yöntem takip edilmiştir. Literatür taraması ve veri toplama aşamasında, konuyla ilgili klasik ve çağdaş çalışmalardan mümkün olduğunca faydalanılmıştır. Bu sayede, Selçukluların Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik mezhepleri karşısındaki durumu ile Selçuklular döneminde Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik ilişkilerinin sosyo-politik ve kültürel bağlamı çok yönlü bir şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır.