Tire Necippaşa Kütüphanesi`ndeki Mesnevî-i Şerîf ile Te`vîlât-ı Ehli`s-Sünne adlı yazmaların tezhip bakımından incelenmesi

Abstract

ÖZET Tezhib gibi Kitapçılık Sanatları, Kur'ân-ı Kerîm' i en güzel şekilde yazmak ve süslemek gayretinden doğmuştur. İlerleyen dönemlerde Hadis-i Şerifler ve hikemî sözler de kitaplara, levhalara yazılıp tezyin edilmiştir. Bu sanatlar, özellikle Osmanlı sanatkârlarının elinde en olgun seviyeye ulaşmıştır. Osmanlı döneminde dînî eserlerin yanında ilmî, edebî ve felsefî eserler de tezhiblenmiştir. XV. yüzyıldan XVII. yüzyıla kadar en parlak çağını yaşayan Tezhib sanatı, XVII. ve XVIII. yüzyıllardan sonra Batı sanatı etkisinde kalmıştır. İnceleme konusu edinilen eserlerden 313 envanter no'lu Mevlânâ Celâleddin Rûmî'nin Mesnevî-i Şerifi, XVII. yüzyıla ait olup, h. 1030/ m. 1620 tarihlidir. Ta'lik hattıyla kaleme alınan eser, içeriği itibariyle tek cilt halinde altı cüzden oluşmaktadır. Her cüzün kendine ait zahriye sayfası, ser levhası ve hatime sayfası vardır. Üçüncü ve dördüncü cüzlerde zahriye sayfası çift olarak çalışılmıştır. Eserin ketebe sayfasında müzehhibi ve hattatı hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Eserin bezemeleri, Klâsik dönem tezhib üslûbuna göre yapılmıştır. Zeminde altın ve lacivert renklerin hâkimiyeti söz konusudur. Rûmîlerde kullanılan renkler altın, kirli uçuk pembe, kırmızı ve pembedir. Penç ve hatâyîlerde ise kırmızı, yeşil, san, kirli uçuk pembe, lacivert renkleri kullanılmıştır. Teze konu edilen 003 envanter no'lu eser İmâm-ı Mâturidfnin Te'vîlât-ı Ehli's- Sünne'si ise, XVIII. yüzyıla ait olup, h.1165 / m. 1751 tarihlidir. Arapça ve nesih hattıyla kaleme alınan eserin müzehheb kısımları; unvan sayfası (serlevhası), sûre başlan ve hatime sayfasıdır. Eser, XVIII. yüzyıla ait olmasına rağmen XVI. yüzyıl özellikleri göstermektedir. Mihrabiyeli serlevha bezemesi zer-ender-zer olarak yapılmıştır. Kırmızı ve yeşil altının yanısıra, lila, sarı, nar çiçeği kırmızısı, beyaz, lacivert, yeşil ve siyah renkleri kullanılmıştır. İçerik itibariyle büyük önem taşıyan bu el yazması eserler, tezhiblenerek daha da değer kazanmışlardır. Sanatsal açıdan ayr