Şihâbüddîn El-Mercânî'nin i'tikâdî görüşleri

Abstract

Mercânî, XIX. yüzyılda Kazan'da yaşamış (1818-1889) ve özellikle kelâm, İslâm hukuku, tarih ve biyografi gibi ilim dallarında ses getiren önemli eserlere imza atmıştır.Öğrenimini devrinin önemli ilim merkezlerinden olan Buhara ve Semerkant'ta tamamlayan Mercânî bütün hayatı boyunca araştırma, eğitim-öğretim ve telif faaliyetlerine devam etmiştir.Kazan'daki müsteşriklerle diyalog halinde bulunmuş, Rusya ve Avrupa'daki ilmî ve diğer alanlarda meydana gelen gelişmeleri yakından takip etmiştir. Kısa süreli de olsa İstanbul ve Mısır'da önemli temaslarda bulunmuş buralardaki genel durumdan haberdar olmuştur.Rusya müslümanları arasında XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren daha belirgin hale gelen ve Cedîdcilik olarak isimlendirilen, din, eğitim ve kültür alanlarındaki yenileşme hareketinin öncülerinden biri olarak kabul edilmiştir.Mercânî'nin, İslâm inanç esaslarını özetlemesiyle meşhur Nesefî Akâidi gibi bir eseri şerhetmesi onun bu alanda hemen her konuyla ilgili görüşleri hakkında bilgi sahibi olmamıza imkân sağlamıştır.Mercânî Akâid ve Kelâm'ı birbirinden ayrı değerlendirmiştir. Kelâmî meselelerin inançla ilgili konuların arasına sokulmasına karşı çıkmıştır.Kendisi Hanefî-Matüridî bir çizgide olan Mercânî, i'tikâdî konuları açıklarken filozofların ve diğer mezheplerin görüşlerine de yer vermiştir.Filozofların bazı fikirlerinin yanlış anlaşıldığını belirtmiştir. Özellikle Eş'arî mezhebine ciddî tenkidlerde bulunmuştur.