Ebu`l-Leys es-Semerkandi'nin hayatı ve Bustanü`l-Arifin adlı eserindeki merfu hadislerin tahrici
İBRAHİM AKTAN
Özet
TEZİN ÖZETİ Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. I. bölümde yazarın hayatı, eserleri, hocaları, talebeleri, eserin muhtevası ve eserin özellikleri işlenmektedir. E. bölümde ise eserde geçen merfu hadislerin tahrici (kaynaklarının tespiti)ve değerlendirmesi yer almaktadır. Yazarımız Ebû'1-Leys Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahim es-Semerkandî hakkında biyografik eserlerde ölüm tarihi ve Semerkadlı oluşu dışında fazla bilgi bulunmamaktadır. İlmi bakımdan çok yönlü bir insan olduğu için "el-fakih", "ez-zahid", "el- muhaddis", "el-müfessir"gibi vasıflarla anılmaktadır. Fakat yazarın ön plana çıkan özelliği fakih olmasıdır. Bunu eserlerinde her bölümün giriş ve değerlendirme bölümlerinde "kâle'l-fakîh"diye cümlelerin başlamasından anlamaktayız. Yazarımızın îtikâdî açıdan Mâturîdî mezhebine mensup olduğu anlaşılmaktadır. Ele aldığı konular arasında Kur'ân'm mahluk oluşu, ru'yetullah, kaza ve kader gibi konular hakkında izlediği tutum Mâturîdî olduğunu göstermektedir. İlmî metod ve üslûb açısından incelediğimiz zaman şunu görmekteyiz: Bir konuyu ele aldığı zaman önce kendi görüşünü belirtir sonra bunları ayet ve hadislerle delillendirir sonra da alimlerin bu konudaki görüşlerine yer verir.Eğer konu ihtilaflı ise tarafların delillerini sıralar sonunda da kendi tercihini belirtir. Eserlerindeki üslûbunu incelediğimiz zaman ise konulan halkın seviyesine indirdiği, basit ve sade bir dil kullandığı görülmektedir. Bustânü'l-Ârifîn'de hadis usûlü ile ilgili birçok konuya kısa ve öz olarak temas edildiğini görmekteyiz. Bu bilgileri verirken ilk dönem hadis usûlü eserlerinde görülen, usûl bilgilerini hadismiş gibi senedli olarak verme tarzım takip ettiği dikkati çekmektedir. Hadis usûlü ile ilgili görüşleri incelendiği zaman mânâ ile rivayeti tercih ettiği bunun yanında hadisin sika (güvenilir) râvîlerden alınmasını esas aldığı fakat rivayet sağlam ise zayıf râvînin rivâyetiyle amel edilebileceğini savunduğunu görmekteyiz. 13Aynı hadisi değişik bablar altında tekrarlaması, birkaç