İslam'da sembolizm ve epistemolojik değeri

Аңдатпа

Dinî sembolizm konusunda yapılan çalışmaların büyük çoğunluğu belirli bir din ve evren anlayışını referans alarak dinî sembolleri incelemeye çalışmaktadır. Bu yaklaşımla ortaya çıkan dinî semboller ve anlamları ise başta kabul edilen din anlayışını zorunlu olarak desteklemektedir. Dinlerin sahip oldukları sembolizm ise temelde itikat ve uygulama sahasına dair konularda belirli bir din anlayışını bütüncül olarak tesis etmeyi amaçlamaktadır. Öte yandan bir inanç önermesinin epistemolojik değerlendirmesini yapabildiğimiz gibi bu anlamda bir din anlayışı tesis etme iddiasındaki bir dinî sembolizm için de böyle bir değerlendirme yapılabilir. Bu türden bir değerlendirme için tıpkı inanç önermelerinde olduğu gibi kolay anlaşılması, akla ve mantığa uygun olması, doğanın ve hayatın gerçeklerine uygunluk ve iç tutarlılığa sahip olması gibi şartları kriter olarak kabul edebiliriz. Bu çalışmada İslam'da sembolizmin bu şekildeki bir değerlendirmesini yeterli seviyede yapabilmek için hem Hıristiyanlık ve Yahudiliğin hem İslam dininin kutsal kitap ve vahiy anlayışlarıyla ibadet ve uygulama sahasındaki sembolizm anlayışlarını ayrı ayrı ele aldık. Hıristiyanlık ve Yahudiliğin kutsal metin ve ibadet anlayışlarını ele aldığımız bölümde onların din anlayış çeşitlerini belirli örnekler üzerinden gösterdik. Bu sayede İslam'daki sembolizminin değerlendirme sürecinde eski geleneklerden gelen din anlayışlarının tespit edilmesi ve etkilerinin ortaya koyulması sağlandı. Bu değerlendirme sürecinin sonunda diğer semavi dinlerde görülen din anlayışlarının da etkisiyle farklı kelami ekollerin farklı din anlayışları ortaya koyduklarını bunlar arasında Matüridi-Farabi geleneğinin epistemolojik değeri yüksek bir din ve sembolizm anlayışı ortaya koyduğunu görmekteyiz. Anahtar Kelimler: Din Felsefesi, Sembolizm, Epistemoloji, İslam, Din.