Manastırlı İsmail Hakkı'a Göre Gaybiyât

Cemaat kavramı, Süleymancılar, Erenköy, İsmailağa, Işıkçılar, İskenderpaşa, Menzilciler veya Kadirîleri kapsayacak şekilde ve Cumhuriyet ideolojisine karşı olmayı îmâ eden şemsiye bir kavram olarak kullanıldı. Bunlar, dergâh ve tekkesi olmayan, faaliyetlerini gizli sürdüren sûfî yapılardı. Cumhuriyet döneminde yeni bir forma giren bu yapılar (cemaatler), kişileri kutsallaştırma, gizli ve ilâhî bilgiye sahip olma, Resûlullah ile soy bağı kurma, Ehl-i Beyt’en olma, mehdi ve mesih bekleme, tevessül, rüya, istihare ve ilhamlara kutsiyet yükleme ve onlarla hareket etme, şifahî kültürden beslenme, gavs, kutup ve ricâlü’l-gaybın dünyayı kontrol ettiğine inanma; akıl, kelâm ve felsefe aleyhtarlığı;