Tasavvuf Istılahında “Keşf” ve “İlhâm” Terimlerinin Kronolojik Analizi

bağlamında tamamlayıcı ve gerekli olduğu ifade edilmektedir. Bir yönüyle kişinin çabasına bağlı (kesbî) kılınan keşf, nihayeti itibariyle Allah vergisi (vehbî) kabul edilmektedir. Bu minvalde Sühreverdî’nin şu beyanı konuyu özetleyecek niteliktedir: “Tasavvufun evveli ilim, ortası amel, sonu ise Allah vergisidir.” Hakîkate ulaşmada bireyi esas alan bir yöntem olması hasebiyle keşf ve ilhâmın tanımları