Ubeydullah b. Muhammed es-Semerkandî'a Göre Rızık ve Ecel

‘Bu hakikat ilk tecelli ile mümkünlerin hakikatleri arasında vasıtadır. Bütün varlıkların ‘Bir’ ile irtibatları bu hakikat vasıtasıyla gerçekleşir. Her vasıta aracı olduğu iki şeyin özelliğine sahip olan demektir. Peygamberin aracı varlık olması, bir yandan Tanrı’nın ya da Bir’in özelliğine öte yandan kendisinden sonra gelen bütün hakikatlerin özelliğine sahip olması demektir. Bu konum ‘Âdem yaratılmamışken ben Peygamber’dim’ sözüne bina edilir’.21 Tasavvuf ehli varlığı açıklayış biçimleri açısından benzerlik gösterdiği felâsifeden bu noktada ayrışır. Onlara göre ilk yaratılan varlık ‘ilk Akıl’ iken tasavvufçularda bu varlık hakîkat-i Muhammediyye şeklini almıştır. Felâsife, peygamberi ay al