Türk dilindäki tekst
lerine dayandırılmaktadır.4 Buna karşılık özellikle Eş‘arîler, fiilin yaratılması ile kesbi birbirinden ayırarak, kulun fiil üzerinde bir tesiri olmadığını, fiilin tamamen Allah tarafından yaratıldığını ifade etmişlerdir. 5 Mâtürîdî gelenek ise insan iradesi ve kudretini daha geniş bir bağlamda ele almış, fiilin yaratma yönünü Allah’a, itibarî niteliğini ise kulun irade ve kesbine nispet etmiştir. 6 Bu tartışmayı “ne cebir ne tefvîz vardır, ikisi arasında bir hâl vardır” şeklindeki bir ilkeye bağlayan Osmanlı dönemindeki literatür, insan fiilleri konusunda geniş bir risale geleneği üretmiş, özellikle irâde-i cüz’iyye, kesb, istitâ‘at, halk-ı ef‘âl gibi kavramlar etrafında yoğun bir fikrî alı