Manastırlı İsmail Hakkı'a Göre Akıl ve Nakil

Onlara göre Bâtıniyye bu dinlerin inançlarının İslam inanç ve kavramlarının karışımından oluşmuştur. İslâmî kavramlar anlamlarının dışında kullanılarak İslâm dışı bir inanç karışımı meydana getirilmiştir. Mesela bu fırkanın önemli simalarından olan Meymûn b. Deysân el-Kaddâh’ın Mecûsîliğe, Hamdân Karmat’ın Sâbiîlik dinine mensup olduğu ileri sürülerek Bâtıniyye’nin yeni bir din olduğu iddia edilmiştir. Bilginleri Bâtıniyye’nin Mecûsîlik ile ilişkilendirilmeye sevk eden en önemli delil ise inançlar arasında büyük çapta bir benzerliğin bulunmasıdır. Araştırmacılar, bu görüşü benimseyenlerin başka bir iddiayı da savunduğunu bildirmişlerdir. O da şudur: İslâm dininin yayılışını kabullenmeyen baz